Kültür ve edebiyat veya aydın mezarlığında sayısız isim yatar.

   Orada gömülü her bir kültür insanı memleketi için kendince ama önemli hizmetlerde bulunmuş, bunun karşılığında hemşerilerinden sadece biraz ilgi ve vefa duygusu gereği öte aleme gittikten sonra hatırlanmak istemiştir. Kıbrıs’ta da böyle sayısız kültür insanı gelip geçmiştir.

   Onların ne kadar hatırlandığı, toplum ve vatanları için yaptıklarının ne kadar bilindiği ve takip edildiği her zaman soru işaretidir.

   İşte Kıbrıs Türkü’ne hizmeti geçmiş aydınlardan biri de Baflı Dr. Hafız Cemal Lokman Hekim’dir. Merhum Harid Fedai, daha sonra Sibel Siber ve Metin Turan gibi isimler bir şeklide bu vatansever ve halkı için kendini paralayan ismi, Hafız Cemal’i, gündeme getirmiş, onun için bazı yayın, etkinlik ve faaliyetler organize etmişlerdir.
   Hafız Cemal, 1878’de Baf’ta doğar. Orada ilkokulu ve Darülirfan medresesini bitirir. Küçük yaşta Kur’an-ı Kerim hıfzettiği için isminin önüne Hafız unvanı eklenir.

   Ailesini erken yaşta kaybeden Hafız Cemal dayısıyla birlikte Beyrut’a gider, burada okuduğu Kur’an-ı Kerim ve güzel sesiyle Beyrut Valisi Aziz Efendi’ye tavsiye olunur. İstanbul’a gönderilir, Çengelköy Tıbbıye İdadisi’ni ve 1910’de Askeri Tıbbıye’yi bitirir.

   Hafız Cemal’in Yeni Osmanlılar gurubuna veya Jöntürklere eğilimi Kıbrıs’ta değil, İstanbul’da başlar. Hafız Cemal de İstanbul ve Tıbbıye tecrübesinin ardından bir Jöntürk sempatizanı olur. Yemen’e sürüleceğini anlayınca Tıbbiye’den diplomasını alamadan yurt dışına, Avrupa’ya kaçar, üç yıl burada meslek ve hayat bilgilerini artırır.

   1904 yılı sonbaharında İngiliz yönetimi altında bir Osmanlı toprağı olan vatanına, Kıbrıs adasına gelir. Vatanı ve Kıbrıs Türkleri için bir şeyler yapmak, onları çağın gerektirdiği bilgilerle ve maddi-manevi imkânlarla eğitmek ister. 1904’te Kıbrıs Jöntürklük hareketi, İngiltere yönetimindeki adanın kısmî serbestiyet ortamında taraftar bulmuş, basın-yayın alanında kendinden söz ettirir olmuştur.

   Bununla birlikte yüzyılların getirdiği padişaha ve hilafete bağlılık, muhafazakâr yapı, ada Türklerinin çoğunluğuna hükmetmektedir. Bundan ötürü Hafız Cemal, genç ve modern tıp bilgileriyle donanmış ayrıca Jöntürk sempatizanı biri olarak, adaya ayak bastığı ilk andan itibaren şüphe üstünde toplayacak ve tepkileri üzerine çekecektir.

   Kıbrıs Türk kültür tarihçisi ve araştırmacısı Harid Fedai, Dr. Hafız Cemal (Lokman Hekim) in 1909’da Lefkoşa’da basılan Kıbrıs Osmanlılarına Mahsus Son Hediye-i Acizanem veyahut Kıbrıs’ta Geçen Dört Senelik Tarih-i Hayatım adlı hatıratını yeni yazıya aktarıp değerlendirmiştir. Bu anı kitabından Dr. Hafız Cemal’in 1904-1909 yılları arasındaki Kıbrıs yaşantısını ve yaptıklarını öğrenmek mümkündür.
   Dr. Hafız Cemal az önce belirttiğimiz gibi vatanı Kıbrıs’a ve Larnaka limanına ayak basar basmaz meraklı gözlerle karşı karşıya kalır. 1873-1876 yılları arasında adada, Mağusa’da sürgünde kalan Namık Kemal’e, Kıbrıs halkınca nasıl padişaha karşı gelmiş bir suçlu, asi gözüyle bakılmışsa, Dr. Hafız Cemal’in de arkasından –adada İttihat ve Terakki yandaşları bulunmasına rağmen- “bu da kaçaklardan, bu da Jönlerden” diye konuşulmuştur. Dr. Hafız Cemal de, Lefkoşa’daki İttihat-Terakki muhitinde sevgiyle karşılanır.
   Dr. Hafız Cemal girişimci bir ruha sahiptir. Ada Türklerinin eğitilmesi, teknik okulların açılması, yabancı dil öğretimi, doktorluk, halkı bilgilendirici broşürler hazırlanması, sağlık ve eczacılık alanlarındaki girişimleri ve basın-yayıncılığı hep Kıbrıs Türklerini kalkındırmaya yöneliktir.

   Adada vaktiyle valilik yapan şair Ziya Paşa ve Mağusa sürgünü Namık Kemal’den sonra adadaki Türklerin her alanda Rumlardan geri kaldıklarını görerek, şahsi çabalarıyla onları yükseltmeye çalışan üçüncü isim, Dr. Hafız Cemal’dir. “Kıbrıs Cemiyet-i Hayriye-i İslamiyesi”, “Kıbrıs Sanayi Mektebi”, “Osmanlı Gece Mektebi”, “Osmanlı Lisan Mektebi”, haftalık “İslâm” matbaası ve dergisi, “Dr. Hafız Cemal Afiyetnamesi”, “İslâm Kütüphanesi Yayınları” gibi kurum, kuruluş ve faaliyetler onun eseridir.

   Dr. Hafız Cemal, için Osmanlı Türkiye’sinde ki ulemadan Jöntürk Mehmet Ubeydullah Efendi’nin Kıbrıs versiyonu, ayağı dense yeridir.

   Halka okuma yazma, okuma yazmayı bilenlere ise Fransızca, İngilizce ve Rumca öğretmeyi amacıyla açtığı Osmanlı Gece Mektebi ile Osmanlı Lisan Mektebi, çağın gereklerini fark etmiş bir aydının girişimleridir. Harid Fedai’nin hazırladığı ve Dr. Hafız Cemal’in Kıbrıs Sanayi Mektebi adlı kuruluşunu tanıtan aynı adlı kitapta onun Jöntürklüğüyle ilgili sahnelere rastlamak mümkündür.

   Kurduğu mektebin öğrencileri, hazırladıkları ürünleri ders yılı sonunda sergiler ve başlarında Dr. Hafız Cemal olduğu halde, mahalle ve çarşıları gezerler. Bu gezilerde II. Meşrutiyet devriminin dövizleri olan, “adalet-müsavat-uhuvvet” yazılı bir Osmanlı bayrağı dolaştırılır ve öğrenciler hep bir ağızdan şunu tekrarlar:
   “Ey Kıbrıs Müslümanları! Uyanınız! Bu ahiret uykusundan kalkınız! Maarife, mekteplere ehemmiyet veriniz! Çocuklarınıza sanat öğretiniz! Alış veriş ediniz! Helal para kazanınız! Mal satmayınız, zengin olunuz! Sizi kurtaracak bunlardan başka çare yoktur! Yaşasın hürriyet, adalet, müsavat, uhuvvet, yaşasın Osmanlılar!”
   Dr. Hafız Cemal’in bütün bu girişimlerinde karşısına çıkan padişah ve hilafet hafiyeleri ile onların yerli yandaşları, onun devamlı Jöntürk olduğu dedikodu ve girişleriyle işlerini bozarlar.

   Kimi zaman kurduğu okullardaki öğrencilerin sayısı azalır, kimi zaman muayene için kendisine giden hastalar yoldan geri çevrilir. Buna rağmen o büyük bir irade abidesi gibi bunlarla mücadele ederek hak bildiği yolda tek başına gitmeyi sürdürür.

   Dikkat edilirse Dr. Hafız Cemal’in adada, Kıbrıs Türkleri için uyguladığı eğitim ve kalkınma programının içeriğinde “halka yabancı dil öğretilmesi, teknik okullar açılması, sağlık ve eğitim alanında insan yetiştirilmesi, kitap ve gazete aracılığıyla halka çağın gerekli bilgilerinin öğretilmesi” gibi hususlar bulunur ki, bunlar 1908 II. Meşrutiyeti’ni gerçekleştiren Jöntürklerin-İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin ideal, fikir ve programlarıyla örtüşmektedir.

   Bir başka ifadeyle onların Kıbrıs ayağının girişimcisi ve uygulayıcısı Dr. Hafız Cemal olmuştur. Dr. Hafız Cemal adada siyasetle değil de halka hizmet, eğitim ve sağlık işleri yoluyla Jöntürklerin görüşlerini ve kalkınma programını uygulamaya çalışır.  
   Milli kalkınmada için Rumlar gibi birlik halinde bulunmak ve eğitim yoluyla yükselip şahsi çekişmeleri bir kenara atmak gerektiğine inanan Dr. Hafız Cemal, 1909 tarihinde Kıbrıs’tan, meşruti yönetime geçmiş Osmanlı Türkiye’sine, İstanbul’a döner. Her yıl memleketi Kıbrıs’a gelip halka ilaç dağıtır, köylerde bedava sağlık kontrolü yapar.1967’de vefat eden Hafız Cemal’in eşi Sabiha Lokmanhekim, Türkiye’de Lokmanhekim Sağlık Vakfı’nı kurmuştur.  
   Kıbrıs Türkleri, siyasileri, belediye başkanları, aydınları ve sıra lafa gelince Kıbrıslılık mangalında kül bırakmayanlar! Baflı Dr. Hafız Cemal Lokman Hekim’i ne kadar tanıyorsunuz? Büstünü bir yere koymayı düşünür müsünüz?  

   Kültür ve edebiyat veya aydın mezarlığında sayısız isim yatar. Orada gömülü her bir kültür insanı memleketi için kendince ama önemli hizmetlerde bulunmuş, bunun karşılığında hemşerilerinden sadece biraz ilgi ve vefa duygusu gereği öte aleme gittikten sonra hatırlanmak istemiştir. Kıbrıs’ta da böyle sayısız kültür insanı gelip geçmiştir. Onların ne kadar hatırlandığı, toplum ve vatanları için yaptıklarının ne kadar bilindiği ve takip edildiği her zaman soru işaretidir. İşte Kıbrıs Türkü’ne hizmeti geçmiş aydınlardan biri de Baflı Dr. Hafız Cemal Lokman Hekim’dir. Merhum Harid Fedai, daha sonra Sibel Siber ve Metin Turan gibi isimler bir şeklide bu vatansever ve halkı için kendini paralayan ismi, Hafız Cemal’i, gündeme getirmiş, onun için bazı yayın, etkinlik ve faaliyetler organize etmişlerdir.
   Hafız Cemal, 1878’de Baf’ta doğar. Orada ilkokulu ve Darülirfan medresesini bitirir. Küçük yaşta Kur’an-ı Kerim hıfzettiği için isminin önüne Hafız unvanı eklenir. Ailesini erken yaşta kaybeden Hafız Cemal dayısıyla birlikte Beyrut’a gider, burada okuduğu Kur’an-ı Kerim ve güzel sesiyle Beyrut Valisi Aziz Efendi’ye tavsiye olunur. İstanbul’a gönderilir, Çengelköy Tıbbıye İdadisi’ni ve 1910’de Askeri Tıbbıye’yi bitirir. Hafız Cemal’in Yeni Osmanlılar gurubuna veya Jöntürklere eğilimi Kıbrıs’ta değil, İstanbul’da başlar. Hafız Cemal de İstanbul ve Tıbbıye tecrübesinin ardından bir Jöntürk sempatizanı olur. Yemen’e sürüleceğini anlayınca Tıbbıye’den diplomasını alamadan yurt dışına, Avrupa’ya kaçar, üç yıl burada meslek ve hayat bilgilerini artırır. 1904 yılı sonbaharında İngiliz yönetimi altında bir Osmanlı toprağı olan vatanına, Kıbrıs adasına gelir. Vatanı ve Kıbrıs Türkleri için bir şeyler yapmak, onları çağın gerektirdiği bilgilerle ve maddi-manevi imkânlarla eğitmek ister. 1904’te Kıbrıs Jöntürklük hareketi, İngiltere yönetimindeki adanın kısmî serbestiyet ortamında taraftar bulmuş, basın-yayın alanında kendinden söz ettirir olmuştur. Bununla birlikte yüzyılların getirdiği padişaha ve hilafete bağlılık, muhafazakâr yapı, ada Türklerinin çoğunluğuna hükmetmektedir. Bundan ötürü Hafız Cemal, genç ve modern tıp bilgileriyle donanmış ayrıca Jöntürk sempatizanı biri olarak, adaya ayak bastığı ilk andan itibaren şüphe üstünde toplayacak ve tepkileri üzerine çekecektir. Kıbrıs Türk kültür tarihçisi ve araştırmacısı Harid Fedai, Dr. Hafız Cemal (Lokman Hekim) in 1909’da Lefkoşa’da basılan Kıbrıs Osmanlılarına Mahsus Son Hediye-i Acizanem veyahut Kıbrıs’ta Geçen Dört Senelik Tarih-i Hayatım adlı hatıratını yeni yazıya aktarıp değerlendirmiştir. Bu anı kitabından Dr. Hafız Cemal’in 1904-1909 yılları arasındaki Kıbrıs yaşantısını ve yaptıklarını öğrenmek mümkündür.
   Dr. Hafız Cemal az önce belirttiğimiz gibi vatanı Kıbrıs’a ve Larnaka limanına ayak basar basmaz meraklı gözlerle karşı karşıya kalır. 1873-1876 yılları arasında adada, Mağusa’da sürgünde kalan Namık Kemal’e, Kıbrıs halkınca nasıl padişaha karşı gelmiş bir suçlu, asi gözüyle bakılmışsa, Dr. Hafız Cemal’in de arkasından –adada İttihat ve Terakki yandaşları bulunmasına rağmen- “bu da kaçaklardan, bu da Jönlerden” diye konuşulmuştur. Dr. Hafız Cemal de, Lefkoşa’daki İttihat-Terakki muhitinde sevgiyle karşılanır
   Dr. Hafız Cemal girişimci bir ruha sahiptir. Ada Türklerinin eğitilmesi, teknik okulların açılması, yabancı dil öğretimi, doktorluk, halkı bilgilendirici broşürler hazırlanması, sağlık ve eczacılık alanlarındaki girişimleri ve basın-yayıncılığı hep Kıbrıs Türklerini kalkındırmaya yöneliktir. Adada vaktiyle valilik yapan şair Ziya Paşa ve Magosa sürgünü Namık Kemal’den sonra adadaki Türklerin her alanda Rumlardan geri kaldıklarını görerek, şahsi çabalarıyla onları yükseltmeye çalışan üçüncü isim, Dr. Hafız Cemal’dir.”Kıbrıs Cemiyet-i Hayriye-i İslamiyesi”, “Kıbrıs Sanayi Mektebi”, “Osmanlı Gece Mektebi”, “Osmanlı Lisan Mektebi”, haftalık “İslâm” matbaası ve dergisi, “Dr. Hafız Cemal Afiyetnamesi”, “İslâm Kütüphanesi Yayınları” gibi kurum, kuruluş ve faaliyetler onun eseridir. Dr. Hafız Cemal, için Osmanlı Türkiyesi’ndeki ulemadan Jöntürk Mehmet Ubeydullah Efendi’nin Kıbrıs versiyonu, ayağı dense yeridir. Halka okuma yazma, okuma yazmayı bilenlere ise Fransızca, İngilizce ve Rumca öğretmeyi amacıyla açtığı Osmanlı Gece Mektebi ile Osmanlı Lisan Mektebi, çağın gereklerini fark etmiş bir aydının girişimleridir. Harid Fedai’nin hazırladığı ve Dr. Hafız Cemal’in Kıbrıs Sanayi Mektebi adlı kuruluşunu tanıtan aynı adlı kitapta onun Jöntürklüğüyle ilgili sahnelere rastlamak mümkündür. Kurduğu mektebin öğrencileri, hazırladıkları ürünleri ders yılı sonunda sergiler ve başlarında Dr. Hafız Cemal olduğu halde, mahalle ve çarşıları gezerler. Bu gezilerde II. Meşrutiyet devriminin dövizleri olan, “adalet-müsavat-uhuvvet” yazılı bir Osmanlı bayrağı dolaştırılır ve öğrenciler hep bir ağızdan şunu tekrarlar:
   “Ey Kıbrıs Müslümanları! Uyanınız! Bu ahiret uykusundan kalkınız! Maarife, mekteplere ehemmiyet veriniz! Çocuklarınıza sanat öğretiniz! Alış veriş ediniz! Helal para kazanınız! Mal satmayınız, zengin olunuz! Sizi kurtaracak bunlardan başka çare yoktur! Yaşasın hürriyet, adalet, müsavat, uhuvvet, yaşasın Osmanlılar!”
   Dr. Hafız Cemal’in bütün bu girişimlerinde karşısına çıkan padişah ve hilafet hafiyeleri ile onların yerli yandaşları, onun devamlı Jöntürk olduğu dedikodu ve girişleriyle işlerini bozarlar. Kimi zaman kurduğu okullardaki öğrencilerin sayısı azalır, kimi zaman muayene için kendisine giden hastalar yoldan geri çevrilir. Buna rağmen o büyük bir irade abidesi gibi bunlarla mücadele ederek hak bildiği yolda tek başına gitmeyi sürdürür. Dikkat edilirse Dr. Hafız Cemal’in adada, Kıbrıs Türkleri için uyguladığı eğitim ve kalkınma programının içeriğinde “halka yabancı dil öğretilmesi, teknik okullar açılması, sağlık ve eğitim alanında insan yetiştirilmesi, kitap ve gazete aracılığıyla halka çağın gerekli bilgilerinin öğretilmesi” gibi hususlar bulunur ki, bunlar 1908 II. Meşrutiyeti’ni gerçekleştiren Jöntürklerin-İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin ideal, fikir ve programlarıyla örtüşmektedir. Bir başka ifadeyle onların Kıbrıs ayağının girişimcisi ve uygulayıcısı Dr. Hafız Cemal olmuştur. Dr. Hafız Cemal adada siyasetle değil de halka hizmet, eğitim ve sağlık işleri yoluyla Jöntürklerin görüşlerini ve kalkınma programını uygulamaya çalışır.
   Milli kalkınmada için Rumlar gibi birlik halinde bulunmak ve eğitim yoluyla yükselip şahsi çekişmeleri bir kenara atmak gerektiğine inanan Dr. Hafız Cemal, 1909 tarihinde Kıbrıs’tan, meşruti yönetime geçmiş Osmanlı Türkiyesi’ne, İstanbul’a döner. Her yıl memleketi Kıbrıs’a gelip halka ilaç dağıtır, köylerde bedava sağlık kontrolü yapar.1967’de vefat eden Hafız Cemal’in eşi Sabiha Lokmanhekim, Türkiye’de Lokmanhekim Sağlık Vakfı’nı kurmuştur.
   Kıbrıs Türkleri, siyasileri, belediye başkanları, aydınları ve sıra lafa gelince Kıbrıslılık mangalında kül bırakmayanlar! Baflı Dr. Hafız Cemal Lokman Hekim’i ne kadar tanıyorsunuz? Büstünü bir yere koymayı düşünür müsünüz?