Covid-19 salgını tüm ülkelerde hükümetlerce uygulamaya konulan kısıtlamalar sonucu mal ve hizmet temininde internet üzerinden yapılan alışverişlerde artışa yol açtı. Bazı uyanıklar sahte internet siteleri aracılığı ile birçok kişinin mağduriyet yaşamasına neden oldu.
Hatırlanacağı üzere kısa bir süre önce KKTC Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Yerel İşgücü İstihdamının Desteklenmesi Tüzüğü kapsamında, Covid-19 salgını sürecinde belirlenen kıstaslar çerçevesinde verilecek 1500 Türk lirası ücret desteğini sorgulamak için internette sahte bir sayfa oluşturulduğuna dikkat çekmişti.
Söz konusu sayfanın Bakanlık ya da İhtiyat Sandığı Dairesi ile hiçbir ilgisinin olmadığı ve tamamen dolandırıcılık amacıyla oluşturulduğu anlaşıldı. Bakanlık bildirisinde vatandaşların İhtiyat Sandığı Dairesi’ne ait ihtiyat.gov.ct.tr adresli web sitesi dışında başka bir web sitesine itibar etmemesini, özellikle de kişisel bilgilerin ve hesap numaralarının paylaşılmamasını istedi.
Dolandırıcılık nedir?
Dolandırıcılık, failin hileli davranışlarla bir kimseyi aldatması, mağdurun ya da başkasının zararına olarak kendisine ya da başkasına yarar sağlaması halidir.
Bu bağlamda nitelikli dolandırıcılık hali ise suçun belli dini, sosyal, mesleki, teknolojik araçların ya da kamu kurumlarının araç olarak kullanılarak işlenmesidir.
Dolandırıcılık halinin meydana gelmesi için haksız çıkar sağlanması gerekmektedir. Dolandırıcılığın teşebbüs aşamasında kalması ise, hazırlık hareketlerinin bitmesi ve haksız çıkar elde etmeye yönelik girişime başlanılması durumudur.
Bilgi ve iletişim teknolojisindeki gelişmeler
Bilgi ve iletişim teknolojilerinde meydana gelen gelişmeler dünyanın neresinde olursa olsun bireyler üzerinde önemli etkilere neden olmaktadır.
Bunun başlıca nedeni bireylerin gelişen iletişim teknolojileri nedeniyle değişik ülkelerde ortaya çıkan yeni bir ürün ya da hizmetten anında haberdar olması ve bu ürün ya da hizmete sahip olma arzusudur.
Tüketiciler online (çevrimiçi) ticaret siteleri aracılığı ile rahatlıkla dünyanın bir diğer ucundaki ürünü kolaylıkla satın alabilmektedirler.
Tüketicilerin ortaya çıkan bu isteklerine kayıtsız kalamayan marka ve firmalar online ticarete yatırım yapmaktadırlar. Bu firmalar rakiplerinden farklılaşmak adına online tüketici davranışlarını öğrenmek ve bundan sonraki davranışlarını öngörebilmek adına yoğun çalışma içinde olmaktadırlar.
Tüketiciler için son derece önemli yararları bulunan online alışveriş her ülkede olduğu gibi KKTC’de gelişme halindedir.
Bir süre önce basında yer alan bir istatistiki bilgiye göre online alışveriş yoluyla KKTC’ye ayda yaklaşın 20 bin gümrüğe tabi koli ve küçük paketin taşındığını öğreniyoruz.
KKTC’de yaşayan tüketicilerin online alışveriş alışkanlıklarının ve online alışverişe yönelik algılarında diğer ülkelerde de olduğu gibi daha çok teknoloji ürünlerinin satın alındığı, eğitim düzeyi arttıkça ve yaşlar düştükçe de online alışverişe yönelik olumlu algılarının arttığı söylenmektedir.
Firmaların ve markaların karşı karşıya kaldığı yoğun rekabet aynı şekilde online ortamda da kendini hissettirmektedir. Geleneksel alışveriş yöntemine göre önemli yararları yanında riskler bulunan online alışverişte tüketicilerin satın alım kararlarını etkileyen çok çeşitli etmen söz konusudur.
Bugün gelişen iletişim ve bilgi teknolojileri yardımıyla tüketiciler istedikleri mal ve hizmeti onlarca farklı alışveriş sitesinden karşılaştırarak istedikleri ülkeden satın alabilmektedirler.
Online alışverişin tüketicilere sağladığı bu yarar güvenlik sertifikası bulunmayan alışveriş sitelerinden yapıldığında tüketicilerin dolandırılmaları ile sonuçlanabilmekte ve çok sayıda hak mahrumiyeti ortaya çıkabilmektedir.
Ortaya çıkan bu olumsuz sonuçlar tüketicilerin online alışverişten uzak durmalarına neden olabilmektedir.
Gerek sektörün büyümesi gerekse firmaların kârlılıklarının artması için tüketicilerin online alışveriş alışkanlıklarının ve online alışverişe yönelik algılarının öğrenilmesi büyük önem taşımaktadır.
Rakipleri karşısında öne geçmek ve daha çok kitleye ulaşmak isteyen marka ve firmaların başarısının tüketicilerin online alışveriş alışkanlıklarını öğrenmekten ve yönlendirmekten geçtiği unutulmamalıdır.
E-ticaret kavramı
Son yıllarda dünyada ve bu bağlamda KKTC’de internet girişimciliği büyük gelişme göstermektedir.
Bunun sonucunda internet üzerinden sağlanan hizmet sayısı ve kalitesi giderek artmakta ve bu süreçte de en hızlı gelişen alanlardan biri e-ticaret olmaktadır. İnternetten yapılan ticaret işlemleri arasında özellikle perakende e-ticaret, hem dünyada hem KKTC’de önemli bir gelişme göstermektedir.
Yakalanan bu hızlı büyüme sonucunda hizmet sağlayıcı, ekonomik değer yaratıcı internet girişimlerinin sayısında, teknolojideki gelişmelerin de yardımıyla hızlı bir artış ortaya çıkmıştır.
Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişmelerin görsel ve işitsel verilerin bilgisayarlar arasında hızlı bir şekilde iletimi, işlenmesi ve saklanması kolaylığı ve her alanda yoğun bir bilgisayar ve teknoloji kullanımı yeni ticaret şekli olan e-ticaret potansiyeli markaların hizmetine sunulmuştur.
İşletmeler ve tüketiciler için son derece önemli bir faaliyeti ifade eden e-ticaret kavramını tanımlayacak olursak kaşımıza dolaylı ve doğrudan e-ticaret olmak üzere iki tür tanım çıkmaktadır.
A). Dolaylı e-ticaret
Malların elektronik ortamda sipariş edilmesi ile posta hizmeti ve ticari kuryeler gibi geleneksel yollarla malların müşteriye tesliminin gerçekleştirilmesi.
B). Doğrudan e-ticaret
Bilgisayar programları, müzik ve eğlence, görsel ve işitsel eserler, çeşitli konularda bilgi sunan hizmetler, danışmanlık hizmetleri gibi fiziksel olmayan mal ve hizmetlerin siparişinin, ödemesinin ve tesliminin online olarak gerçekleştirilmesidir.
Online alışverişin;
A) İşletmeden işletmeye yani business-to-business (B2B)
B) İşletmeden tüketiciye yani business-to-consumer (B2C)
C) Tüketiciden işletmeye yani consumer-to-business (C2B) ve
Ç) Tüketiciden tüketiciye yani consumer-to-consumer (C2C)
olmak üzere dört farklı türünün olduğunu da ifade etmek gerekmektedir.
Gerek işletmeler gerekse tüketiciler açısından son derece önemli faydaları bulunan e-ticaret çeşitli araçlarla yapılmaktadır. Bunlar; elektronik ödeme ve para transfer sistemleri (ATM, kredi kartları, smart kart, elektronik para, vb.), faks, televizyon, telefon, EDI (Elektronik Veri Değişimi) ve internettir.
Elektronik ticaret denildiğinde daha çok internet üzerinden yapılan ticaret şekli akla gelmektedir. Bunun da başlıca nedeni; internet aracılığıyla yapılan e-ticarette, bir ya da daha fazla kişi arasında ses, görüntü ve yazılı metinlerin aynı anda iletilmesi, daha düşük maliyetler içermesi ile de zaman ve yer sınırının ortadan kalkmasıdır.
Bugün içinde bulunduğumuz koşullarda dünyada ve KKTC’de akıllı cep telefonu sayısında ve mobil internet kullanımında meydana gelen artışla birlikte mobil cihazlar üzerinden yapılan ticaret de önemli bir büyüklüğe ulaşmıştır.
KKTC’nin teknoloji kullanımına yatkın bir nüfusa sahip olmasının yanı sıra yüksek öğrenin amacıyla KKTC’ye gelen öğrenciler e-ticaret sektörünün KKTC’de gelişmesinde önemli yararlar sağlamaktadır.
E-ticaret; ortaya çıktığı günden beri geleneksel ticarete göre gerek işletmelerin gerekse tüketicilerin iş yapış yöntemlerini ve alışveriş davranışlarını etkilemiştir.
Yeri gelmişken e-ticaret sektöründe yer alan satış sitesi ve pazaryeri kavramlarına da değinmekte yarar vardır. Eğer bir marka kendi web sitesini yapıp buradan satış yapıyorsa, e-ticaret sitesi oluşturmuş demektir.
Ya da aynı marka ürünler bir başka web sitesi altında dükkân açarak satılırsa, bu site ise bir pazar yeridir. Örnek olarak hepsiburada, sahibinden ve gittigidiyor gibi farklı siteler birer pazar yeri sitesidir. Dünyadaki örnekleri arasında ise amazon, alibaba ve ebay’i sayabiliriz.
Mail order sistemi
Mail order İngilizce kökenli bir sözcük olup Türkçeleştirecek olursak kredi kartı bilgileri ile tahsilat sistemi anlamına gelmektedir.
Mail order, pos cihazları üzerinden kartsız olarak sadece kart bilgilerinin tuşlanması ile çekim yapılması işlemidir. Bu sistem yalnızca kredi kartları ile post cihazından kredi kartı geçirilmeden ya da kart takılmadan yapılmaktadır.
Pos, İngilizcede point of sale sözcüklerinin baş harflerinin bir araya gelmesinden oluşur. Türkçe karşılığı satış noktası anlamına gelmektedir.
Pos cihazı;
A) Alışveriş yapılırken kullanılan kartın geçerli bir kredi kartı ya da banka kartı olup olmadığı
B) Kart hesabının söz konusu alışveriş için ödemeye uygun olup olmadığı
C) Bu alışverişin hangi üye işyeri üzerinden, hangi pos bankası (acquirer) tarafından ve kredi kartı bankası (issuer) kart ile yapıldığı bilgilerini ilgili merkeze ileten ve
Ç) Doğrulama sonrasında alışveriş tutarını karttan tahsil ederek ödeme işlemini tamamlayan elektronik bir cihazdır.
Pos cihazının üzerinde, kartın manyetik üzerindeki bandının ya da yonganın (çip) üzerindeki bilgilerin okunabilmesi için tarayıcı, dijital bir ekran ve tuş setleri bulunur.
‘Mail order’ın diğer alışveriş türlerinden farkı, kredi kartına fiziksel olarak ihtiyaç duyulmamasıdır.
Bu özelliği haricinde, tüm diğer ödeme yöntemleriyle aynı şekilde alışveriş yapma olanağı tanır.
Mail order ile de tek çekim ya da taksitli alışveriş yapılabilir. Tıpkı diğer satışlarda olduğu gibi pos bankası (acquirer), kredi kartı bankasından (issuer) yetkilendirme alır ve slip üretir.
Kimlik ve kredi kart bilgileri paylaşıldığı için mail order’ın güvenliği hakkında endişe duyulması doğaldır. Kredi kartı bilgilerinin kopyalanması, kart hamilinin bilgisi dışında alışveriş yapılması, kimlik bilgileriyle sahte kimlikler üretilmesi gibi durumlarla karşılaşılabilir.
Tüm bu tatsız durumları önlemek adına mail order yöntemiyle işlem yaparken sanal kart kullanmanda yarar vardır. Mail order sistemi yeni teknolojilere göre eskide kalmış bir sistemdir.
Sanal pos, 3D Secure sistemini kullanmak
Mail order yerine sanal pos ile ödeme alan firmaları tercih etmek daha güvenlidir. Sanal pos, 3D Secure sistemini kullanarak ödeme aldığı için kart güvenliği açısından risk söz konusu değildir.
Uluslararası visa ve mastercard kuralları, habersiz olarak yapılan mail order işlemlerinde kart sahibini korur.
Eğer kart sahibi mail order ile alınan bir ödeme için ben yapmadım derse bu itiraz nedeniyle işlem, PIN ya da 3D Secure gibi bir şifreyle doğrulanmadığı için sorumluluk iş yerine aittir. Bu durumda karttan çekilen tutar işyeri hesabından alınıp kart sahibine iade edilir. Özetlemek gerekirse mail order yöntemi ne kart sahibini ne de satış yapan firmayı tam olarak korumamaktadır. Mail order yönteminin kaldırılması için girişimler söz konusudur.
Bu yazdıklarım ortada kayıtlı ve izinli bir satıcı firma için söz konusudur. Yoksa instagram ya da facebook gibi sosyal medya üzerinden sahte internet sitelerinden alışveriş yapmışsanız tam dolandırıldınız demektir. Çünkü alışveriş yapmadan önce irtibata geçtiğiniz telefon numarası ile bir kez daha görüşme yapmanıza ya da muhatap bulmanıza olanak yoktur. Bu nedenle instagram ya da facebook üzerindeki alışveriş sitelerinden uzak durunuz.
Son söz: Bayram dostluğu, sevgiyi ve geleceği paylaşmaktır. Aşımızı, ekmeğimizi, soframızı paylaşmaktır. Birlik ve beraberliğimizi, kardeşlik ve dostluğumuzu en sıcak şekilde hissedeceğimiz bir bayram dilerim.
Yorumlar kapalı.