2021 Bütçe Analizi-2 (Bakanlıklar)

Bütçe ile ilgili ilk yazımda, 2021 KKTC bütçesinin ana hatlarını ve temel göstergelerini değerlendirmiştim.. Bugünkü yazımda da, özellikle ekonomik ve sosyal hayatta yer alan bazı icraatçı Bakanlıkların 2021 bütçelerini, geçen yılki bütçe ödenekleri ile karşılaştırıp, yorumlamaya çalışacağım.
Maliye Bakanlığı bütçesi, altında başka yönetim hizmetleri ve bağlı dairelere yönelik ödenekler de bulunduğu için en büyük bütçeye sahiptir. Bu yazıda, maliye dışında bütçe payları yüksek olan diğer icraatçı bakanlıklarla ilgili olarak bazı temel bilgileri aktarmak istiyorum.
2021 bütçesinde en büyük pay yüzde 11.54 ile Eğitim Bakanlığına ayrılmış ve yaklaşık 1 milyar 170 milyon TL konmuştur. 2020 yılı bütçesinde bakanlığa ayrılan rakam ise yaklaşık 1 milyar TL idi. Yaklaşık yüzde 17 düzeyindeki bu artış, enflasyon oranı düzeyindedir. İhtiyaçlar ne ölçüde karşılanacak merak ediyorum doğrusu. Nitekim, bütçe komitesinde görüşülürken, yetersizlikten dolayı eğitim bakanlığı bütçesinde 5 milyon TL artış sağlanmıştır. Bu kaynaktan mutlaka devlet okullarının fiziki altyapıları, öğretmen ihtiyaçları, burslar ve diğer ivedi gereksinimlere pay ayrılmalıdır. Özellikle, şubat ayından itibaren ülkede bulunmayan yaklaşık 30 bin üniversite öğrencisinin ülkeye getirilmesi ve karantinadan sonra, yüz yüze eğitimin başlaması için, gerekli plan ve yol haritasının yapılması hem üniversiteler, hem de ülke ekonomisi için büyük önem taşımaktadır.
Bütçeden 2. büyük pay Sağlık Bakanlığına ayrılmıştır. Bütçe giderlerinin yüzde 8.44 üne denk gelen yaklaşık 856.1 TL bütçeye konmuştur. 2020 bütçesinde bakanlığa ayrılan rakam ise,  672.3 milyon TL idi. Yaklaşık 184 milyon TL artan bir sağlık bütçesi ile karşı karşıyayız. Sağlık bakanlığı, hastaneler de eksik olan ekipman, ilaç,  doktor ve sağlık çalışanları eksiğini ivedi olarak tamamlamalıdır. Pandemi koşullarında ihtiyaç duyulan,  personel ve ekipmanlara, ilaç ve diğer giderlere bu bütçe ile nasıl yetişileceğini ve halkın en önemli ihtiyacı olan sağlık hizmetlerinin yürütülmesini ne derecede karşılanacağını merak ediyorum doğrusu. Pandemi hastanesi de, sağlık çalışanları ve ekipman olarak, tam teşekküllü bir şekilde faaliyete geçmelidir.
Bütçeden 3. büyük pay yüzde 3.95 ile Çalışma Bakanlığına ayrılmıştır. Bütçe ye yaklaşık 401 milyon TL konmuştur. 2020 bütçesinde ise Bakanlığa yaklaşık 337 milyon TL ayrılmıştı. Geçen yıla göre, 64 milyon TL yani yaklaşık enflasyon oranı kadar artış var. Çalışma bakanlığı, Pandemi döneminde özellikle 1500 TL ödemeleri, esnaf hibe ödemeleri, işsizlik ödenekleri konusunda önemli boyutlarda kaynak kullanmış fakat bu yükümlülüklerini henüz tam olarak tamamlayamamıştır. Bu bağlamda, bakanlığa ayrılan bu bütçenin pandemi koşulları devam ettiği taktirde yetmeyeceği kanısındayım. Aktif sigortalı sayısının da 20 binden fazla azalması nedeniyle, umarım sosyal sigortaların aktüeryal dengesinde de sıkıntılar yaşanmaz.
Bütçeden 4. Büyük payı yüzde 3.52 ile Tarım Bakanlığı almıştır.2020 bütçesinde yaklaşık 326 milyon TL ödenek ayrılmışken, 2021 bütçesinde yaklaşık 357 milyon TL ödenek ayrılmıştır. Bütçesinde yaklaşık 31 milyon TL artış  olmuştur. Bu artış, yeterli değildir. Ülkemiz ekonomik aktivitesinin önemli bir bacağı olan Tarım sektöründeki bitkisel ve hayvansal üretim hizmetleri, veteriner hizmetleri, su, jeoloji ve orman hizmetleri ile diğer hizmetlerinin yürütülmesini umarım olumsuz etkilemez. Nitekim, meclis bütçe komitesinde geçen gün yapılan görüşmelerden sonra Tarım Bakanlığı bütçesinin 25 milyon artırıldığını öğrendik. Demek ki, ilk ayrılan bütçenin yetersizliği orda da görülmüştür.2 yıl arasındaki artış, enflasyon düzeyinde görülmektedir. Umarım, kuraklık ve döviz artışı olmaz ve yeterli olur. Ama, bu artış, öngörülen toplam bütçe açığını da artıracaktır.
Ülkemizin en büyük lokomotif sektörlerinden biri herkesin bildiği üzere turizmdir. Turizm bakanlığına 2021yılında yaklaşık 117 milyon TL ayrılmışken, 2020 bütçesinde ise, bu rakam yaklaşık 76 milyon TL idi. 2021 bütçesindeki payı yüzde 1.15’dir. Ödemeler dengesinde ülkemize en yüksek dövizi kazandıran, ekonomik büyümeye ve istihdama katkı yapan turizm sektörü ile ilgili bakanlığın bütçesindeki yaklaşık 41 milyon TL’lik artış umarım yeterli olur. Pandemiden en çok etkilenen sektörün ve işletmelerin rehabilite ve restore edilmesi için, önemli oranda desteğe ihtiyacı olacaktır. Ayrıca, yolcu getiren turizm acentelerinin geçmiş yıllardan ödenmeyen alacakları da durmaktadır.
Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanlığının 2021 bütçesi yaklaşık 299 milyon TL’dir. Bütçedeki payı da yüzde 2.95  olarak görülmektedir.2020 yılı bütçesindeki rakam ise yaklaşık 255 milyon TL idi. Görüldüğü üzere, Bakanlık bütçesi geçen yıla göre, yaklaşık 44 milyon TL artırılmıştır. Yapılan artışın, enflasyon oranı kadar olduğu görülmektedir. Aynı zamanda, bakanlığa bağlı Karayolları dairesi, Telekominikasyon Dairesi, Limanlar Dairesi, Planlama ve İnşaat Dairesi, Meteoroloji ve Trafik Daireleri önemli bütçe kaynaklarına ihtiyaç duymaktadır. Özellikle, yollarımızın durumu ortada ve birçok sorunlar mevcut iken, ülkemizin ulaştırma, altyapı, limanlar, telefon ve bayındırlık alanlarındaki yatırım ve hizmet işlerinden sorumlu bakanlığının ihtiyaç duyulan yatırım ve hizmetlerin gerçekleşmesini sağlamak, bu bütçe rakamları ile umarım ki yeterli olur ve sekteye uğramaz.
Ekonomi ve Enerji Bakanlığına 2021 bütçesinde yaklaşık 158 milyon TL ödenek ayrılmıştır. Bütçenin içindeki payı yüzde 1.56’dir. 2020 yılı bütçesinde ise, bakanlığın ödeneği yaklaşık 88 milyon TL idi. Geçen yıla göre, bütçesinde yaklaşık 70 milyon TL gibi önemli bir artış olduğu görülmektedir. Bakanlığa bağlı Sanayi bölgeleri altyapı harcamaların artması, sanayicilere yapılan teşvik ve hibe destek programlarının layıkıyla uygulanması sektörün nefes almasını sağlayacaktır. Bunun yanında, pandemi nedeni ile büyük sıkıntı yaşayan işletmeler ve esnafa can suyu olacak faiz desteği sağlanarak düşük faizli, uzun vadeli kredi ve hibe desteklerinin, ayrıca, vergi indirimlerinin sağlanması onlara nefes aldıracak ve ekonomik durumlarının daha da kötüleşmesini önleyecektir.
Umarım, yaptığım tespit ve değerlendirmeler, hem yetkililere hem de okuyuculara ışık tutar ve faydalı olur. Pandemi döneminde ülkenin içinde bulunduğu ekonomik sıkıntıların ve devlet bütçe imkanlarının da sınırlı olduğunun farkındayım. Temennim, aşı ile birlikte, ülkemizde covit 19 tehdidinin bitmesi, sektörlerin canlanması ile ekonomideki çarkların dönmesi ve refahın artmasıdır.
2021 bütçesinin en önemli amacı, Pandemi nedeniyle büyük sıkıntı yaşayan özellikle, sağlık hizmetleri, küçük işletmeler, esnaflar, muhtaçlar ve işsiz kalanları destekleyen ve halka beklediği hizmeti verecek bir devlet bütçesinin hayata geçirilmesi olmalıdır.