Yeni nesil kooperatif anlayışı

   Türkiye’de kendilerini yeni nesil kooperatif olarak tanımlayan kooperatif türlerine bakıldığında bunların tarım sektöründen ziyade farklı sektörlerde, özellikle hizmet sektöründe faaliyet gösteren örgütler olduğu göze çarpmaktadır.
   Yeni nesil kooperatifler, dört temel özelliğinin eş zamanlı varlığı ile geleneksel kooperatiflerden ayrılırlar. Bu özellikle; Yüksek miktarda sermaye ihtiyacı, teslimat sözleşmeleri (hakları), kapalı üyelik ve devredilebilir hisse senetleridir. Bu özelliklerin her biri geleneksel kooperatiflerde ayrı ayrı bulunmasına rağmen, yeni nesil kooperatiflerde eş zamanlı olmak mecburiyetindedir. Bununla birlikte yeni nesil kooperatiflerin geleneksel kooperatifler ile birtakım benzerlikleri de bulunmaktadır. Bu benzerlikler; demokratik yönetim ilkesi gereği, “hisse başına oy” prensibi yerine “kişi başına bir oy” prensibiyle çalışmak, fazla kazancın üyeler arasında temettü olarak dağıtılması ile yönetim kurulunun üyeler arasından seçilmesidir.
   Yeni nesil kooperatifler, geleneksel kooperatifler gibi alım-satım odaklı hareket etmek yerine her üyeden önceden belirlenmiş belirli bir ürün miktarını kabul eden kooperatiflerdir. Üye sayısı, kooperatifin planlanan faaliyetlerinin hacmi ile orantılıdır. Geleneksel kooperatiflerde, kişiler istedikleri zaman üye olabileceği gibi üyeliklerine de son verebilirler. Kooperatiflerin üyeleriyle herhangi bir pazarlama sözleşmesi bulunmadığından hem kooperatiflerin hem de üye işletmelerin belirli bir kapasite garanti etmesine gerek yoktur. Yeni nesil kooperatiflerde ise üyeler, kooperatife ürün tedarik etme zorunluluğundan dolayı faaliyetlerini daha verimli ve istikrarlı bir şekilde sürdürebilmektedirler. Geleneksel kooperatiflerdeki üyeler, piyasada bir kıtlık olduğunda ürünlerini kendi kooperatiflere satmayıp daha iyi kârlar elde edebilmek amacıyla başka yerlere satabilirken, bu durum yeni nesil kooperatifler için söz konusu değildir.
   Yeni nesil kooperatiflerde yasal olarak bağlayıcı teslimat hakları vardır. Bu haklar, önceden satın alınan hisse miktarı ile sınırlıdır. Üyeler her yıl belirli miktarda ve kalitede ürün teslim etme yükümlülüğünü üzerlerine alırlar. Eğer üyeler sözleşmedeki miktarda veya kalitede ürünü tedarik edemezlerse, kooperatif bu ürünleri piyasadan alarak bunun karşılığında ücreti üyeden alma hakkına sahiptirler.
   Geleneksel kooperatiflerin aksine, yeni nesil kooperatiflerde devredilebilir ve kayda değer teslimat hakları vardır. Yeni nesil kooperatiflerdeki teslimat hakları, kooperatifin kârlılığına bağlı olarak değer kazanabilir veya kaybedebilir. Kapalı üyelik sebebiyle hisseler (teslimat sözleşmeleri) yönetim kurulu onayından sonra alınıp satılabilir. Dolayısıyla, hisse senetleri için bir pazar vardır ve bunların değerleri, kooperatifin performansına ilişkin beklentilerine bağlı olarak değişebilir. Hisseler alınıp satılabildiğinden, tüm öz sermaye kalıcı hale gelir ve bu nedenle bankalar daha uygun kredi koşulları sunabilirler.
   Yeni nesil kooperatiflerin üreticisine ve üyesine üç şekilde fayda sağlar. İlk olarak geleneksel kooperatiflerde olduğu gibi teslim ettikleri mallar için ödeme yapılır. İkincisi, üyeler mallarına katma değeri alma hakkına sahiptirler. Katma değer ödemesi üreticinin sahip olduğu teslimat haklarının sayısına bağlıdır. Üçüncüsü ise üyeler, teslimat haklarının değerinin artması sonucundan kooperatife yaptıkları yatırımlardan da ekstra değer alabilirler. Teslimat hakları devredilebilir ve kayda değer olduğundan, kurumsal hisselerde olduğu gibi kooperatifin beklentisi yüksek ise bu hisselerin değeri artabilir.
   Yeni nesil kooperatifler piyasa odaklıdır. Maliyetleri düşürmek veya ürün kalitesini yükseltmek içim bazı kooperatifler üyelerinden belirli uygulamaları talep edebilmektedirler.
   Yeni nesil kooperatifler yüksek düzeyde katma değere odaklandıklarından üretim ve pazarlamaya yönelik büyük yatırımlara ihtiyaç duymaktadırlar. Bu yatırımlar geleneksel kooperatiflerin aksine yüksek miktarda öz sermaye içermektedir. Yeni nesil kooperatifler tarafından ihraç edilen teslim hakkı; Paylarının miktarı ve fiyatı, kooperatifin işletme tesislerinin verimli çalışması için ihtiyaç duyulan ürüne ve bu tesisleri satın almak için gereken sermayeye göre belirlenir. Genellikle öz sermaye, toplam sermayenin %40-50’sini oluşmaktadır. Bu sermaye peşin olarak yatırıldığı için, üyeler taahhüt altına alınarak güçlü bir sermaye yapısı oluşturulmaktadır.
   Yönetim açısından değerlendirildiğinde, yeni nesil kooperatiflerde yönetim kurulunun seçimi üyeler arasından ve üyeler tarafında yapılmaktadır. Üst düzey yönetici, genellikle en üst düzey yönetsel yeteneklere sahip kişidir. Kooperatif kesinlikle profesyonelce ve en son teknoloji ile çalıştırılmalıdır.