Arı yaşamı için önemli olan okaliptüs türleri

Okaliptüslerin ağaçlandırmada kullanımı çok amaçlıdır. Amaçlardan bir tanesi de arı yaşamının desteklenmesidir. Sadece arıcılık için düşünüldüğünde Kıbrıs’a uyum sağlamış türlerin yıl içerisinde değişik aylarda çiçekli olmaları arzulanır ve bol polen ile nektar vermeleri gerekir. Avustralyalı otoriteler Kıbrıs’ta da bulunan iki türü bal üretimi için çok önemli olarak işaret etmişlerdir. Birinci olarak Eucalyptusmelliodora (Honeybox) ki sadece Lefkoşa’da tespit edilebilmiştir. İkinci olarak ise Eucalyptusocrophloia (yapunyah) türü bal üretiminde başlıca türler olarak gösterilmiştir. Bu tür (E. Ocrophloia) de sadece Vadili’de küçük bir küme olarak tespit edilmiştir. Bu iki türden ne yazık ki hiç neredeyse hiç denecek oranda yeni dikim yapılabilmiştir.
Yağışlı ve kurak iklimsel döngülerde düzenli olarak yapılan gözlemlerde arıların tüm okaliptüs türlerinin çiçeklerine uğradıkları görülmüştür. Ağırlıklı tercihleri; E. torquata, E. woodwardii, E.kodno 7(E. Torquata X E. woodwardiihibridi), E. ocrophloia, E. Kod no 17 (E. poroza X E. odorata) türleridir ve tümü de küçük ağaç konumunda bulunurlar.
Uzun çiçeklenme periyoduna sahip E. camaldulensis var. Camaldulensis çiçek bulundurduğu sürece arıların ziyaretine uğrar. E. Torquata, E.woodwardii, E. Kod no 7 ( turuncu çiçekli mallee) çok kurak periyotlarda çiçekli izlendiklerinden ve bu çiçeklenmenin tüm vejetasyon tipinin ( çalı, otsu bitkiler) ölü olduğu döneme denk gelmesinden dolayı arıların hücumuna uğrarlar.
e. kod no 42 E. kod no 25, E. leucoxylon ve E sideroxylon ise çiçek bulunmadığı zamanlarda çiçekli oldukları için arılar ziyaretlerine gelirler. Nisan ayında E. sargenti ve E. torquata’nın yan yana bulunmaları durumunda bal arıların tercihi E. torquata’dır. Arıların yıl içerisinde değişik zamanlarda ziyaret ettikleri okaliptüs türleri ve Kıbrıs şartlarındaki çiçek açma zamanları yazıya ek verilen tabloda verilmiştir.
Bu türler içerisinde iri çiçekli olanla, E. toquata, E. kod no 7, E. woodwardii ve E. transcoidentalis türleridir. E. leucoxylon var. Macrocarpa’nın çiçekleri de iricedir ve arıların tercihibu türler üzerine yoğunlaşmıştır. Mesarya’da mevcut E. camaldulensis var. camaldulensis (orijinal E. camaldulensis) sıcaklık ortalamalarına bağlı olarak Eylül ayından itibaren çiçek açmaya başlar. Soğuk hava ile karşılaşırsa çiçek açmaya ara verir ve sıcaklıklar yükselmeye başladığında yeniden çiçek açmaya başlar. Haziran ayında da bazı bireyleri çiçekli izlenir. Bu türün varyetesi olan E. camaldulensis var. obtusa ise haziran ayında çiçekli izlenmemiştir. Bu varyetenin yoğun çiçekli izlendiği ay nisan ayıdır.
Sadece nektar üretimine yönelik olarak büyük alanlarda ağaçlandırma yapmak pratik değildir. Ancak tesis edilen ağaçlandırmalarda bu amaca yönelik küçük koruluklar kurulması mümkündür. Bu tür tesis çalışmalarında yıl içerisinde dengeyi tam olarak kurabilmek için öteki bazı ağaç türlerinin de karışıma dahil edilmesi gerekmektedir. Bu türlerin en önemlisi Robinya türüdür (Rabiniapseudoacacia-Yalancı Akasya). Ne yazık ki bu türün çiçekli hali çok kısa bir zaman dilimine tekabül eder (10-15 gün) ve Kıbrıs’ta sulanmadığı takdirde (ilk bir veya iki yıl) gelişimi geridir. Arazi koşullarında orman zonunda ancak ilk 2-3 yıl varlığını korur. Derin topraklı alanlarda ilk iki yıl sulanabilirse varlığını sürdürebilir. Keza diğer önemli bir tür olan Erguvan da (Cercissiliquastrum) ilk yıl sulama talep eder ve çiçeklenme dönemi Mart-Nisan aylarıdır. Mayıs –Haziranaylarında çiçek açan türlerden birisi olan Grevilya için durum aynıdır. Sulu tarım yapılan yörelerde bahçe kenarlarında bu üç tür arıcılık konusunda değerlendirilebilir. Başak şeklinde çiçekleri olan ve haziran ayında bal arılarının istilasına uğrayan Prosobisglondulosa (Honeymesquit) ise Mesarya şartlarında yapılacak tesislerde tür karışımına katılmalıdır. Derinlemesine kazık kök salan bu tür, derin topraklarda ilk yıl vejetasyon mevsiminde Nisan-Mayıs) sulanabilirse ilk yıldan çalı ağaççık konumunu alır. Kumlu toprakları sever. Dilekkaya’da kalkarenitlerle teması olan kumlu topraklarda sulanmadan da çok güzel gelişim göstermiştir. Arazi şartlarında yetiştirilmesi Kıbrıs Akasyası (Acaciacyanophylla) ile aynı olan ancak Ekim ayında salkım şeklinde çiçek açan ve Süs Akkayası olarak bilinen akasya türü de karışıma dahil edilebilir. Ayrıca yaz sonu ve sonbaharda çiçekli izlenen ve Mesarya’da bal arılarının ziyaretine uğrayan diğer bir akasya türü olan Boylu Akasya’nın ( AcaciaSalicina) da karışıma dahil edilmesi unutulmamalıdır.
Bu tür arıcılığa yarayışlı tesis çalışmalarında tüm yıl içerisinde yayılacak çiçekli ağaçlar arandığından, yukarıda liste halinde verilen okaliptüs türlerinin en azından Ağustos ayında çiçekli izlenen yerel türlerden Harup ile Ocak ayından sonra çiçekli izlenen Alıç’ın karışıma katılması sağlanırsa özlenen amaca biraz daha yaklaşılmış olacaktır. Bu son iki tür kuvvetli derecede kazık kök saldıklarından ilk yıl kökler yerleşene kadar su verilmesi gerekmektedir.
KAYNAK: YIKICI, Zorlu 2015 (Okaliptüs Dünü Ve Geleceği Kıbrıs Raporu (1879-2014)) KTMMOB, Orman Mühendisleri Odası yayınları-1