Yaşam öyküsü
Arif Nihat Asya, 7 Şubat 1904’te Çatalca’nın İnceğiz köyünde doğdu. Asıl adı Mehmet Arif’tir. Tokatlı Ziver Efendi ile Tırnovalı (Bulgaristan) Zehra Hanım’ın tek çocuğuydu. Ailesi bir süre sonra İstanbul’a yerleşir. Şairin bilinen en büyük dedesi Kapusuz Hacı Ahmet, Tokat’a bağlı Kapusuz köyünden İstanbul’a göçmüş ve orada debbağlıkla uğraşmış bir âhî ustasıdır.
Mehmet Arif henüz yedi günlükken babası ölür. Babasının ölümü üzerine annesinin, yeni bir evlilik yaparak Filistin’e gitmesi üzerine, Mehmet Arif, üç yaşından itibaren akrabalarının yanında yetiştirildi. Akrabalarının himayesi altında Haseki Kocamustafapaşa’da birkaç mahalle mektebinde okudu. Yusufpaşa’daki Gülşen-i Maarif Ortaokulu’nu bitirdi. Ortaokul müdürünün aracılığı ile ve yetimliği nedeniyle, Bolu Lisesi’ne parasız yatılı olarak girdi. Okulun birinci devresi iptal edilince, son sınıfları Kastamonu Lisesi’nde okuyarak mezun oldu.
Arif Nihat Asya, Ankara hükümetinin maarif dairesinin yardımlarıyla İstanbul Darü’l-Muallimin-i Aliye’sinin Edebiyat Bölümüne girdi. Bir yandan okurken diğer yandan İstanbul Postanesi Harici Telgraf Kaleminde, daha sonra da, Necmeddin Halil Onan’ın aracılığı ile Anadolu Ajansı İstanbul Temsilciliğinde çalıştı. 1928’de okulu bitirince Adana Erkek Muallim Mektebine edebiyat öğretmeni olarak tayin edildi. Arada askerlik görevini de yapmak suretiyle Adana’da on dört yıl çeşitli okullarda çalıştı. 1942’de Malatya Lisesi’ne müdür olarak atandı. Bir süre sonra idareciliği bakanlıkça beğenilmediğinden müdürlükten uzaklaştırıldı.
1945’te kendi isteğiyle tekrar Adana’ya döndü. 1948 yılında muhalefet hareketlerinin başladığı günlerde, iktidarın takibine uğrayarak Edirne’ye tayin edildi. 1950 seçimlerinde, Demokrat Parti listesinden Adana milletvekili olarak meclise girdi. Dönem sonunda tekrar edebiyat öğretmenliğine döndü. Ankara Gazi Lisesi’nde (1954-1959), Kıbrıs Lefkoşa Türk Lisesi’nde (1959-1961) edebiyat öğretmeni olarak görev yaptı. 1962’de kendi isteği ile emekliye ayrıldı.
5 Ocak 1975’te Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde 70 yaşında hayata gözlerini yumdu. Ankara’da Karşıyaka mezarlığına defnedildi.
Sanat anlayışı
Şiire genç yaşta başlayan Arif Nihat Asya’nın yayımlanan ilk şiir kitabı 1924 tarihli ‘Heykeltraş’tır. Başlangıçta Fecr-i Âti şairlerine ilgi duysa da zamanla kendi sesini duydu. Şiirlerinde hem aruzu, hem heceyi ve hem de serbest nazmı kullandı. İnsanın Tanrı ve tabiatla olan ilişkileri, sevgi, aşk, inanç, ahlâk, dua, memleket sevgisi, kahramanlık, sosyal hiciv, hamaset duyguları, şiirlerinin tema ve konularını oluşturdu. O, Türk edebiyatında Türkçü-Milliyetçi bir şair olarak tanındı.
Şiirlerini daha çok Hayat, Türk Sanatı, Çağlayan, İslâm, Çaba, Kalem, İslâm Medeniyeti, Türk Yurdu, Hisar, Defne, Devlet, Bozkurt, Türk Sözü, Ankara Havadis, Memleket, Demokrat ve kendi çıkardığı Başak adlı süreli yayınlarda yayımlamıştır.
Arif Nihat Asya şiir ve düzyazılarında yaşayan Türkçeyi kullanmıştır. Herhangi bir dil arayışına girmemiştir. Anlaşılır, akıcı ve zengin bir dil kullanmıştır. Herhangi bir sanat akımına bağlı kalmadan bu toprakların türküsünü söylemeye çalışmıştır. Çağının baş gösteren kimlikerozyonunu ortadan kaldırmak ve milli hafızayı yeniden tazelemek için tarihi ve tarihsel olaylarla figürleri yeniden yorumlayarak şiire geçirdi. Fakat bu hareketin esas amacı, Türklük dünyasında bir bilinç uyandırmaya yönelikti. Onun şiiri kendi sözleriyle; “yeni ile eski, mücadele halinde değil, anlaşma halindedir”.
Şiirlerinde daima bir hikmetin peşinde olan şairin zengin ve çağrışımlarla donanmış bir hayal dünyası vardır. Öğretmen olarak Kıbrıs’ta bulunmuş olan Arif Nihat Asya’nın, İbrahim Burdurlu gibi Kıbrıs’ta etkili olduğu anlaşılmaktadır. Bu iki şairin memleket edebiyatı anlayışı içinde söylenmiş Kıbrıs konulu birçok şiiri mevcuttur.
Arif Nihat Asya’nın Bir Bayrak Rüzgâr Bekliyor adlı şiirinin çözümlenmesi:
BİR BAYRAK RÜZGÂR BEKLİYOR
Şehitler tepesi boş değil,
Biri var bekliyor.
Ve bir göğüs, nefes almak için;
Rüzgâr bekliyor.
Türbesi yakışmış bu kutlu tepeye;
Yattığı toprak belli,
Tuttuğu bayrak belli,
Kim demiş meçhul asker diye?
Destanını yapmış, kasideye kanmış.
Bir el ki; ahretten uzanmış,
Edeple gelip birer birer öpsün diye fanileri!
Öpelim temizse dudaklarımız,
Fakat basmasın toprağa temiz değilse ayaklarımız.
Rüzgârını kesmesin gövdeler
Sesinden yüksek çıkmasın nutuklar, kasideler.
Geri gitsin alkışlar geri,
Geri gitsin ellerin yapma çiçekleri!
Ona oğullardan, analardan dilekler yeter,
Yazın sarı, kışın beyaz çiçekler yeter!
Söyledi söyleyenler demin,
Gel süngülü yiğit alkışlasınlar
Şimdi sen söyle söz senin.
Şehitler tepesi boş değil,
Toprağını kahramanlar bekliyor!
Ve bir bayrak dalgalanmak için;
Rüzgâr bekliyor!
Destanı öksüz, sükûtu derin meçhul askerin;
Türbesi yakışmış bir kutlu tepeye.
Yattığı toprak belli,
Tuttuğu bayrak belli,
Kim demiş meçhul asker diye?
Bir Bayrak Rüzgâr Bekliyor şiiri, bu toprakların manevî mimarlarına adanmış bir şiirdir. Bayrak ve şehitler tepesi burada sembol olarak kullanılmıştır. Tanrı katında diri şehitler ile bağımsızlığımızın ve ulusumuzum sembolü ay yıldızlı bayrak, ülkenin ebedi ve ezeli bekçileri olarak hem maddi hem de manevi dünyamızı süslerler. Şair bir olmuş bitmişliği değil, aksine sürekli bir eylem biçimi olarak bu sembollerin işlevini hayata geçirmek için çalışır. Söylemi bu yoldadır.
Dizeleri böyle bir hazırlığı ifade eder. Şehitler tepesindeki şehit, şaire göre ölü değildir. Şair bu durumu nefes almak için rüzgâr bekleten bir göğse benzeterek anlatır. Buradaki rüzgâr bir tabiat olayı olmaktan çıkar, milleti harekete geçirecek bir güç olarak belirir. Emperyalist söylemin daha istilacı ve işgalci devşirme askerleri için kullandıkları ‘meçhul asker’ sözünü şair şiddetle reddeder. Kozmopolit propagandanın bu dayatmacı söylemine gereken karşılığı verir.
Arif Nihat Asya, şehitlerimizin her zaman ulusça vakar içinde anılmalarını bekler. Şimdi barış zamanıdır fakat hayatta kalmak, özgür ve bağımsız yaşamak mücadelesi devam etmektedir. Şehitler tepesinde göğüsler ve bayrak dalgalanmak için bir rüzgâr beklemektedir. A. Nihat Asya, bu bakımdan yurdumuzun geleceğini inşa etmeye çalışan önemli şairlerimizden biridir.
Yorumlar kapalı.