Satın alma gücü paritesi (SAGP) dünyadaki ülkeler arasındaki fiyat düzeyi farklılıklarını ortadan kaldırarak, farklı para birimlerindeki satın alma güçlerini eşitleyen değişim oranını ifade etmektedir.
Çeşitli, ülkeler arasındaki fiyat farklılıklarını karşılaştırmak aslında çok zordur; çünkü bazen çok farklı sonuçlar da verebilmektedir. Farklı para birimlerinin kullanılması ve bunun yanında çeşitli ekonomik verilere dayandırılmasına bağlıdır aslında. İki ülkedeki farklı para birimlerine bağlı olarak karşılaştırmak için fiyat düzeyi farklılıklarını ortadan kaldırmak gerekmektedir.
Yani Amerika’daki bir ürünün Kıbrıs’taki ürünlerle karşılaştırmak için parite (bir ülkenin para biriminin, başka bir ülkenin parası karşısındaki değerine parite denir. Kısaca bir para biriminin değerini ifade ederken, başka bir para birimine karşı değerini ifade eder) kullanılması gerekmektedir.
Bu mevcut satın alma gücü paritesi reel bir karşılaştırmayı sağlamaktadır. Bu gösterge tek bir mal değil de piyasada yer alan çeşitli mal ve hizmetlerden oluşan bir sepet oluşturarak yorumlanmaktadır. Sonunda ise iki ülke arasındaki farklılıklar ortadan kalkarak gerçek bir karşılaştırma yapılmış olur.
Bu sepetler hesaplanırken ülkelerin ulusal para tutarlarının birbiri ile oranlanması sonucu meydana çıkmaktadır. Bu oranlar da kullanılarak farklı para birimine göre dönüşüm yapılarak gerçekçi bir karşılaştırma yapılmaktadır. Şimdi gelin satın alma gücü paritesi nasıl hesaplanır kısaca ona bir göz atalım.
Örneğin:1 kilo armutun Amerika’da 1,5 dolar, Kıbrıs’ta ise 1 lira olduğunu varsayalım. Amerika’da yaşayan ve yıllık geliri 10.000 dolar olan bir kişinin, yılda yaklaşık 6.700 kilo (10.000/1,5) armut alabilir. Aynı miktarda elmayı Kıbrıs’ta alabilmesi için yıllık gelirin 6.700 lira olması gerekmektedir.
Eğer 1 doların 6 liraya eşit olduğunu düşünürsek, Amerikalı bir vatandaşın geliri 10.000 * 6 olduğundan 60.000 lira iken; Kıbrıs’taki bir vatandaşın ise 6.700/6 olarak yaklaşık 1.117 dolar geliri oluşur. Eğer Amerikalı vatandaş Kıbrıs’a gelip parasını TL’ye çevirirse bu para ile 60.000/1 olarak 60.000 kilo armut satın alabilmekteyken; bunun yanında Kıbrıs’taki, bir vatandaş Amerika’ya gidip parasını dolara çevirdiğinde 1.117/1,5 olarak takribi 745 kilo armut alabilir.
Satın alma gücü paritesi, bu iki vatandaşın gelirlerini kendi ülkelerinde harcadığı varsayımına göre hesaplanmaktadır. Yani Amerikalının 10.000 dolarıyla, Kıbrıslı Türk’ün ise 6.700 lirasıyla aynı miktarda elma alabildiğini hesaba katarız. Böylece SAGP formülü şu şekilde olmuş olur: SAGP (Kıbrıs/ABD) =1/1,5=0,67 TL/dolar.
Böylece Amerika’da her 1 kilo armut için 1,5 dolar ödenmesi gerekirken, Kıbrıs’ta 0,67 lira ödenir. Bu oran sayesinde mevcut para ile Amerika’da ve Kıbrıs’ta satın alınabilecek armut miktarının karşılaştırılması sağlanmaktadır.
Satın alma gücü paritesinin temel amacı tek bir ürünle değil dediğim gibi piyasadaki mal ve hizmetlerin genelini kapsayan Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH) ve harcama bileşenleri için hesaplanmaktadır. Böylece uluslararası reel karşılaştırmasına yönelik göstergelerin elde edilmesini ortaya çıkarmaktadır.
GSYİH bir ülkenin ekonomik büyüklüğünü gösterirken, kişi başına olan GSYİH ise ülkede yaşayanların refah düzeyini göstermektedir. SAGP ise ülkeler arasındaki fiyat düzeyi farklılıklarını gidererek, GSYİH ve bileşenlerinin uluslararası karşılaştırmalara imkân veren ortak bir değişim oranı olarak kullanılır.
Özellikle uluslararası gelişmişlik karşılaştırmalarında ortak bir döviz kuruna dönüştürülerek kişi başına GSYİH değerleri kullanılmaktadır. Karşılaştırmalarda döviz kuru kullanılarak ortak bir para birimine çevrilen harcamalar, yalnızca alınan mal ve hizmetin hacmini değil, ülkeler arasındaki fiyat düzeyi farklılıklarını da yansıtmaktadır. SAGP ile bu fark giderilerek, reel mal ve hizmet hacimlerinin karşılaştırılmasına olanak sağlanmaktadır.
Yorumlar kapalı.