Yrd.Doç.Dr.Erdoğan Saraçoğlu

Çok yönlü sanatçımız Bedri Rahmi Eyüboğlu





Yaşam öyküsü

 

   1913’te Görele’de doğdu. Asıl adı Ali Bedrettin’dir. Lütfiye Hanım ile Trabzon milletvekillerinden Rahmi Eyüboğlu’nun oğludur. Trabzon Lisesi’nden sonra Resim öğretmeni Zeki Karamemi’nin ilgisiyle resme yöneldi ve 1929’da Güzel Sanatlar Akademisi’ne girdi. Akademide Nazmi Ziya ve İbrahim Çallı atölyelerine devam etti. Fakat 1931’de diplomasını almadan Akademiden ayrılarak iki yıl Fransa ve İngiltere’de kaldı.

1933 yılı sonunda Türkiye’ye döndü. 1934’te otuz resmiyle dönemin öncü sanat hareketi olan “D grubu”nun düzenlediği Sergiye katıldı. “Hamam” adlı resmiyle güzel Sanatlar Akademisi’nin diploma sınavına girdi ve birincilikle mezun oldu (1936). Daha sonra akademide L. Levy’nin asistanı oldu. CHP’nin düzenlediği yurt gezileri kapsamında Edirne’ye ve Çorum’a gitti.

1961’de yaptığı ABD gezisinden sonra bir dönem zengin renklere ve soyut biçimlere yöneldi. İlk yazı denemelerine ortaokul sıralarında başlayan Bedri Rahmi’nin yazıları, Muhit Yeni Adam dergilerinde (1828 – 1934) ve Tan Gazetesi’nde (1936) yer aldı. Yeni edebiyatın öncü dergilerinden olan Ses, İnsan, Gün ile İnkılâpçı Gençlik, İşte ve Büyük Doğu dergilerinde yazdı. Daha sonra Varlık, Yeditepe, Milliyet Sanat dergileriyle Cumhuriyet gazetesinde yazdı. 1976’da Milliyet Sanat Dergisi Yılın Sanatçısı Ödülü’ne layık görüldü.

Bedri Rahmi Eyüboğlu, 1978’de siroz hastalığından vefat etti. Mezarı Küçükyalı Mezarlığı’ndadır.

 

Sanat anlayışı

 

Bu makalemizde, sanat tarihimizde ressam, şair ve yazar olarak tanınan ve bu dallarda önemli eserler veren B. Rahmi Eyüboğlu’nun sadece şairlik yönünü inceleyeceğiz. Eyüboğlu, İlk şiirlerini 1928 yılından itibaren Muhit Dergisi’nde yayımladı. Sonradan Garip çizgisindeki şiirlerini Ses, Gün, İnsan, Yeni Adım, Tan, Büyük Doğu, Varlık ve Yeditepe gibi dergilerde neşretti. Şiirlerinde yazgı, insan ve tabiat ilişkileri, aşk, yalnızlık, ölüm ve ölümden şikâyet, yaşama sevinci, ölümsüzlük gibi konu ve temaları işledi.

Halk şiirinden ve folklordan büyük ölçüde beslendi. Sözcüklerle resim yapan adam olarak nitelendirdi. Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun şiiri, resminin etkisi altında ve onunla paralel gelişti. Resmi şiirini etkiledi. Garip şiir akımını benimsedi. Fakat sanatını onlardan daha ileriye götürdü. Küçük adamın dünyasından halkın dünyasına genişledi. Anadolu’yu ve onu var eden değerleri şiirlerine taşıdı.

Bedri Rahmi Eyüboğlu, toplumculuğu faydacılık olarak benimser; bu bakımdan sanatın bir yarar getirmesine inanır. Bu yüzden şiirlerini anlaşılır ve sade bir dille kaleme almıştır. Düşünce yanına ağırlık vermiş, lirizmi ihmal etmemiştir. Bedri Rahmi’nin şiirlerinin en baskın yönü, sanatçının samimiliğidir. Sanat yapma endişesi onda yoktur. Zira yaptığı şeyin sanat olduğuna önceden karar vermiştir.

O’nun şiiri renkli bir şiirdir. Türkiye’nin bütün tonları onun şiirinde yer alır. İnsan manzaralarından trajik durumlara, memleketin ikliminden coğrafyasına kadar bütün renkler, desen desen, nakış nakış işlenmiştir. Bedri Rahmi, hümanist olmakla birlikte ayağı kendi memleketinin toprağına basar.

 

Şiir Kitapları

 

Yaradan’a Mektuplar, Ankara, İdeal Matbaası, 1941. Karadut, İst. H.Tabiat Matbaası, 1948. Tu?, İstanbul,Osmanbey Matbaası, 1952. Üçü Birden, İstanbul, Varlık, 1953, Karadut 69 (yeni eklerle), Ankara, Bilgi, 1969. Dol Kara Bakır Dol, Ankara, Bilgi, 1974. Yaşadım, İstanbul, Ada, 1977.

Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun Karadut Adlı Şiirinin Çözümlemesi

 

KARADUT

 

Karadutum, çatal karam, çingenem

Nar tanem, nur tanem, bir tanem, bir tanem

Ağaç isem dalımsın salkım saçak

Petek isem balımsın oğulum

Günahımsın,  vebalimsin.

 

Dili mercan, dizi mercan, dişi mercan

Yoluna bir can koyduğum

Gökte ararken yerde bulduğum

Karadutum, çatal karam, çingenem

Daha nem olacaktın bir tanem

Gülen ayvam, ağlayan narımsın

Kadınım, kısrağım, karımsın.

 

Karadut şiirinde Bedri Rahmi Eyüboğlu, karısına karşı olan sevgisini dile getiriyor. Bunu yaparken çeşitli varlık alanlarına ait sözcükleri kullanıyor, İlk dikkat çeken unsurlardan biri, şairin Türk masallarından alarak biraz değiştirmek suretiyle kendisine mal ettiği şairane deyimlerdir:

 

Nar tanem, nur tanem, bir tanem

Dili mercan, dizi mercan, dişi mercan

Gülen ayvam, ağlayan narımsın

 

dizelerinde görüldüğü gibi. Ayrıca “Kadınım, kısrağım, karımsın” dizesi ve şiirin genel edası, Dede Korkut Kitabı’nda, erkeklerin eşlerine olan şairane hitaplarını hatırlatıyor.

Şairin sadece bu şiirinde değil, diğer eserlerinde de Halk Edebiyatı ve Folklor malzemesi büyük bir yer tutar. Türk halk kültürünü yeni bir kaynak gibi keşfeden Ziya Gökalp’tan beri, Türk aydınlarının Halk edebiyatından çeşitli şekillerde yararlandıklarını biliyoruz. Önceleri milliyetçilik akımı ile başlayan bu hareket, daha sonra ona birçok bakımlardan karşı olan Marksist şairler tarafından da benimsenmiştir. Onların Halk edebiyatına gitmeleri, hem Türk kültürüne çok yabancı ve yasak olan doktrinlerine ulusal ve yerel bir renk vermek, hem de halka olan yakınlıklarını belirmek amacını gütmüştür. Halk edebiyatının doğal güzelliği ve samimi edası da onları cezbetmiştir.

Kişilik sahibi her şairin bu ortak hazineden yararlanış tarzı birbirinden farklıdır. Halk şiirini çok yakından taklit edenlerin yanı sıra, onu şöyle uzaktan hatırlayanlar da vardır. ‘Otuz Beş Yaş’ şiirinde Cahit Sıtkı Tarancı’nın halk dilinden almış olduğu deyimleri, nasıl kendi anlatımı içinde erittiğini biliyoruz. Bedri Rahmi Eyüboğlu onları gizlemek şöyle dursun, Karadut şiirinde olduğu gibi, bir araya yığar ve anlatımına kuvvetli bir halk çeşnisi vermeye çalışır.

Bu aşırılığın başlıca nedenlerinden biri benimsemiş olduğu hayat görüşüdür. Bedri Rahmi Eyüboğlu, sadece halk şiirine karşı değil bütün halk sanatlarına, halkın her şeyine karşı derin ve içten bir hayranlık duyar. Bu hayranlık, bazı şiirlerinde açıkça görüldüğü üzere, sosyalist düşünce ile yakından ilgilidir. Karadut şiirinde sadece anlatımda kendini gösteren bu ilişki, Türküler Dolusu ile Yazma Destanı adlı şiirlerinde konuya bağlı olarak da görülmektedir.

Çok yönlü sanatçımız Bedri Rahmi Eyüboğlu

Yorumlar kapalı.