Türk devlet şirketi BOTAŞ, Rus gazıyla ilgili sözleşme ve arz baskısını hafifletmek için, Türkiye’nin yedek arzı olması koşuluyla, 2026’nın ilk çeyreğinde Sırbistan’a gaz ihraç edebilir.
Sırbistan’ın Rusya’nın Gazprom şirketiyle olan ve başlangıçta bu yıl 31 Mayıs’ta sona ermesi planlanan 2,2 milyar m³/yıllık uzun vadeli anlaşması, 31 Aralık’a kadar uzatıldı. Taraflar bu yılın büyük bir bölümünde yeni bir sözleşme üzerinde müzakere ediyor, ancak henüz fiyatlandırma ve teslimat takvimi konusunda anlaşamadılar. Srbijagas CEO’su Dusan Bajatovic, 17 Kasım’da yaptığı açıklamada, Sırbistan’ın ısıtma dönemini de kapsayacak şekilde anlaşmanın Mart ayı sonuna kadar dördüncü kez uzatılmasını beklediğini söyledi. Ancak Bajatovic, sözleşme sorunları nedeniyle Rus arzının durması durumunda, Sırbistan’ın Türkiye de dahil olmak üzere alternatif arz seçenekleri olduğunu da sözlerine ekledi.
Gazprom’un 43 milyon m³/gün kapasiteli Türk Akımı boru hattının karadaki devamı üzerinden yaptığı teslimatlar, Sırbistan, Bosna-Hersek ve Kuzey Makedonya için ana arz kaynağı olmaya devam ediyor. Bu teslimatlar, Türkiye sınırındaki Strandzha 2/Malkoclar noktasından Bulgaristan şebekesine giriyor ve 38 milyon m³/gün kapasiteli Kireevo/Zaychar noktasından Sırbistan’a ulaşıyor.
Bulgaristan’dan Sırbistan’a gelen net akışlara ve Macaristan’a yapılan ihracatlara bakıldığında, 1 Ocak-20 Kasım tarihleri arasında Sırbistan’a yaklaşık 91 GWh/gün veya 8 milyon m³/gün teslim edildi. Bu miktar, Zvornik noktasından Bosna-Hersek’e taşınan hacimleri de içeriyor.
Alternatif tedarikçi olarak Türkiye
Hızla artan iç tüketime rağmen, Türkiye’nin büyük yeniden gazlaştırma kapasitesinin kullanılması, Türkiye’de yedek arz ve Sırbistan’a potansiyel ihracat sağlayabilir.
Türkiye halihazırda Sırbistan’a gaz ihraç ediyor, ancak yalnızca LNG kamyonlarıyla ve sınırlı miktarlarda. Firmalar Sırbistan’a yalnızca 2025 yılının Eylül ayında -50.000 m³- ihracat yaparken, geçen yıl boyunca kamyonlarla 140.000 m³ teslim edildi.
Alternatif bir tedarik rotası olarak Türkiye
Türkiye şu anda, üçü FSRU tabanlı ve ikisi karada olmak üzere toplam 161 milyon m³/gün dağıtım kapasitesine sahip beş LNG ithalat terminali işletmektedir.
Ancak Türkiye-Bulgaristan sınırında ve Bulgaristan ile Sırbistan arasındaki Kalotina/Dimitrovgrad ve Kireevo/Zaychar noktalarında yeterli yedek kapasite bulunmaktadır. Bulgartransgaz, Türkiye sınırındaki yaklaşık 4 milyar m³/yıl giriş kapasitesine sahip olan Strandzha 1/Malkoclar’dan bu yıl 1,6 milyar m³ gaz almıştır. Bu rakam, 2024 yılında 1,8 milyar m³’tü.
Botaş yöneticileri, potansiyel Avrupalı alıcılardan uzun vadeli taahhütler alınması koşuluyla, kapasiteyi kısa sürede iki ila dört kat artırabileceklerini defalarca belirttiler. Bu, kısa vadede yılda 10 milyar m³’lük bir ihracat potansiyeline işaret ediyor ve teoride Yunanistan’ın ihracat kapasitesini aşıyor.
Bununla birlikte, geçen kış Türkiye’nin rekor seviyedeki tüketimi ve daha fazla büyüme potansiyeli, ihracat için arz fazlasını etkileyebilir.
Türkiye’nin başlıca dezavantajları arasında kapalı bir pazar ve tek bir aktörün ağır hakimiyeti yer alıyor. Düzenleyici kurum EPDK, kağıt üzerinde Batı Avrupa ile karşılaştırılabilir bir düzenleyici çerçeveyi korusa da, birçok tüccara göre pratikte Botaş açık bir hakimiyete sahip. Şeffaflık düşük seyrediyor ve serbest ticaretin olmaması, şirketleri Botaş’a güvenmeye zorluyor. Bu faktörler, Türkiye’nin Energy Traders Europe’un 2025 raporundaki notunu düşürürken, Yunanistan’ın notu yükseldi.
Bulgaristan transit
Bulgaristan, güney-kuzey taşıma kapasitesini geliştirmek için çalışıyor.
Bulgaristan devlet tedarikçisi Bulgargaz ve Botaş, Ocak 2023’te Bulgaristan’ın Türk LNG terminallerine erişimi için 13 yıllık bir anlaşma imzaladı. Bulgargaz, bu anlaşma kapsamında Türkiye iletim sisteminden Malkoçlar aracılığıyla Bulgaristan’a yılda 1,5 milyar m³’e kadar doğalgaz aktarabilir, ancak bu anlaşma zaman zaman eleştirilmiş ve yeterince kullanılmamıştır.
Botaş ve Srbijagas, Rusya’nın arzının şu anda beklenen sona ermesinin hemen ardından Ocak 2026’da bir gaz anlaşmasına varırsa, Botaş Türkiye’de hem tedarikçi hem de gaz şebekesi operatörü olarak hareket edeceği için tarife avantajına sahip olacaktır. Ancak Botaş’ın ticaret kolu, bu gaz yılı için yayınladığı tarifelere göre, Bulgar tarafına gaz teslim etmek için kağıt üzerinde en az 3,19 €/MWh ödemek zorunda kalacak. Ocak 2026’da Kalotina/Dimitrovgrad noktasına yapılacak aylık teslimatlar için ise, Bulgar sistem operatörü Bulgartransgaz, operatörün tarife hesaplayıcısına göre, taşıma, hacim ve dengeleme ücreti olarak 0,86 €/MWh kombine ücret talep ediyor. Gaz Kireevo/Zaychar noktasına giderse, fiyat KDV hariç 1,16 €/MWh’ye yükseliyor. Sırbistan’da, Ocak ayı şebekeye giriş ücreti 1,07 €/MWh iken, Kireevo/Zaychar güzergahının kullanılması, tüccarlara göre ortalama 0,15-0,20 €/MWh emtia ücreti ekliyor.
Her halükarda, potansiyel bir tedarik anlaşması ancak Türkiye’nin ihraç edecek fazla gazı olması durumunda mümkün olabilir. Türkiye’nin büyük bir dağıtım kapasitesi var, ancak artan tüketim, Türkiye’nin şiddeti belirsiz bir kış için ihracat anlaşması yapma konusunda tereddüt etmesine neden olabilir. Bununla birlikte, Türkiye 161 milyon m³/gün LNG yeniden gazlaştırma kapasitesini yeterli boru hattı tedariki dönemlerinde kullanabilirse, Sırbistan’a ihtiyaç duyduğu kısa vadeli tedarik esnekliğini sağlayabilir.
Azerbaycan’ın Sırbistan’a ihracatını artırması pek olası değil
Yurtiçi üretimdeki sınırlı büyüme ve Avrupa’ya ihracat kapasitesinin tamamen kullanılması göz önüne alındığında, Azerbaycan’ın kısa vadede Sırbistan’a teslimatlarını artırması pek olası değil.
Bajatovic, Azerbaycan’ın bu kış ek gaz gönderemeyeceğini söyledi.
Azerbaycan, en son Azerbaycan bakanlık verilerine göre, Ocak-Eylül 2025 döneminde dört sahasında toplam 38,2 milyar m³ gaz üretti. Bu rakam, geçen yılın aynı dönemindeki 37,1 milyar m³’lük üretime göre %3 artış gösterdi.
Bu artış, 10 milyar m³/yıl kapasiteli Trans-Adriyatik Boru Hattı’nın (TAP) Ocak 2026’dan itibaren planlanan 1,16 milyar m³/yıl kapasite artışıyla uyumludur. Ancak bu ek kapasite halihazırda İtalyan müşterilere tahsis edilmiş olup, Sırbistan için fazla arz kalmamıştır.
Srbijagas ve Azeri mevkidaşı Socar, 2024-26 döneminde 400 milyon m³’lük bir teslimat sözleşmesine sahiptir. Bu sözleşme, muhtemelen Kalotina/Dimitrovgrad’dan geçen 1,8 milyar m³/yıl kapasiteli Bulgaristan-Sırbistan Bağlantı Hattı üzerinden gerçekleştirilecektir. Ayrıca, taraflar 2024-25 kışında teslim edilmek üzere ek 1 milyon m³/günlük bir teslimat için kısa vadeli bir anlaşma imzalamıştır. Bulgartransgaz verilerine göre, Sırbistan bu yıl 1 Ocak-19 Kasım tarihleri arasında Kalotina/Dimitrovgrad noktasından 272 milyon metreküp doğalgaz alırken, 2024’ün tamamında bu rakam 108 milyon metreküptü.
Yorumlar kapalı.