Geride bıraktığımız 30 Kasım, Kıbrıs tarihinde çok önemli bir olayı vurgular…
Bugünkü yazımı, toplumlararası çatışmayı başlatan ve adayı bölen süreci tetikleyen bu çok önemli olayın ıskalanmaması adına yazıyorum…
62 yıl önce, 30 Kasım 1963’te, Kıbrıs ortaklık cumhuriyetinin başındaki Başpiskopos Makarios, ortağı Türkleri devletten dışlamaya odaklanmış 13 maddelik anayasa değişiklik önerisini açıklamıştı…
Makarios 13’ü, başkalarının aksine uğurlu sayısı sayardı… O nedenle anayasa değişiklik önerilerini de 13 başlık altında toplamaya özen göstermişti…
Oysa 13’ün kendisi ve peşine taktığı halkı için hiç de uğurlu olmadığı akan zaman içinde görülecekti…
3 garantör ülke, Türkiye, Yunanistan ve İngiltere’nin güvencesinde olan ortaklık devletinin anayasası, yürürlüğe konulmasının üzerinden daha 3 yıl bile geçmeden, “Bu cumhuriyet bizim ENOSİS’e sıçrama tahtamızdır” diyen Makarios tarafından tek taraflı olarak ortağı Türkler aleyhine darmadağın ediliyordu…
*
Makarios’un bu atağı yapmasındaki zamanlama da ilginçti… Türkiye’nin çok ciddi iç sorunlarına yöneldiği bir süreci seçmişti…
1950 yılında Türkiye’de iktidara gelen Demokrat Parti’nin “ülkeyi gitgide bir baskı rejimine ve kardeş kavgasına götürdüğü gerekçeleri”ni ileri sürerek Türk Silahlı Kuvvetleri içerisinde bir grup subay, 27 Mayıs 1960 sabahı ülke yönetimine bütünüyle el koymuştu…
Türkiye bu olayın çalkantıları ve sıkıntıları içindeydi…
Böyle olmasına rağmen, Türkiye Kıbrıs’taki gelişmelere hiç de ilgisiz değildi… Zamanın Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel, oldu bittilere hazırlandığı gözlemlenen Makarios’u Ankara’ya davet etmiş ve Başbakan İsmet İnönü ile birlikte ona gerekli uyarıları diplomatik dille yapmışlardı… Ama Makarios bildiğini okumakta kararlıydı…
“ZÜRİH ANTLAŞMASI’NIN DOĞURDUĞU İNANILMAYACAK DURUM KARŞISINDA FİKİR DEĞİŞTİREREK ENOSİS’E YÖNELDİK” diyordu açıkça ve hiç çekinmeden…
*
Makarios, Türklere tanınan hakları ortadan kaldıran anayasa değişikliğini Yunanistan’ın desteğini de alarak yapmış ve açıklamıştı…
Anayasa Mahkemesi Başkanı Alman Hukukçu Forsthoff, Makarios’un anayasa ihlallerinden zaten oldukça tedirgindi… Ama saygın hukukçunun yaptığı telkin ve uyarılar hiç dikkate alınmıyordu… O nedenle görevinden istifa ederek ülkesine geri döndü…
Makarios 30 Kasım 1963’te Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçisine, Türk Toplum Lideri, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Dr. Fazıl Küçük’e, Yunanistan Büyükelçisi’ne ve İngiliz Yüksek Komiseri’ne, bazıları “değiştirilemez” hükmündeki 13 maddelik anayasa değişiklik önerilerini sundu.
Kurucu ortak Türk halkını devlette yok sayan bu öneri paketi tabii ki halkımız ve garantör Türkiye tarafından kabul görmeyecek ve sert tepkilerle karşılanacaktı…
Rum – Yunan ikilisi bunun üzerine tarihe “Kanlı Noel” olarak geçecek olan 1963 Noelinde Türklere karşı soykırım nitelikli AKRİTAS PLANI’nı yürürlüğe koyarak adayı kan gölüne dönüştürecekti…
*
Makarios’un 13 maddeden oluşan anayasa değişikliği şöyleydi:
1. Cumhurbaşkanı ve Cumhurbaşkanı Yardımcısı’na tanınan veto hakkının kaldırılması
2. Cumhurbaşkanı’nın geçici yokluğunda Cumhurbaşkanı Yardımcısı’nın kendisine vekâlet etmesi
3. Temsilciler Meclisi Başkan ve Yardımcısı’nın meclis’in tüm üyelerince (Türk–Rum ayırımı yapılmadan) seçilmesi
4. Temsilciler Meclisi Başkanı’nın geçici yokluğunda Başkan Yardımcısı’nın kendisine vekâlet etmesi
5. Bazı yasaların temsilciler Meclisi’nden geçirilmesinde Anayasa tarafından öngörülen ayrı çoğunluk sisteminin kaldırılması
6. Karma belediyeler uygulamasına geçilmesi
7. Adalet örgütünün birleştirilmesi
8. Güvenlik Kuvvetlerinin polis ve jandarma diye ikiye ayrılma durumunun kaldırılması (Jandarma Komutanı Türk idi)
9. Güvenlik Kuvvetleri ve ordu personel sayısının bir yasa ile saptanması
10. Kamu Hizmetleri, Güvenlik Kuvvetleri ve Ordu’nun oluşumunda Rum–Türk oranının, toplumların nüfus oranına göre belirlenmesi
11. Kamu Hizmeti Komisyonu üye sayısının 10’dan 5’e indirilmesi. (4 Rum, 1 Türk)
12. Kamu Hizmeti Komisyonu’nun basit çoğunlukla karar alması
13. Rum Cemaat Meclisi’nin kaldırılması.
Yorumlar kapalı.