Ömer Önhon: Türk ve Rum toplumları 1974 Mutlu Barış Harekatı’ndan önce bölünmüştü



featured


Türkiye’nin emekli Büyükelçilerinden  Ömer Önhon, İngilizce ve Arapça yayın yapan Al Majalla dergisi için  “Bir şehir ve iki başkentin hikayesi, Lefkoşa’nın ilerlemesinin yanı sıra Kıbrıs’ın bölünmüşlüğünü de gösteriyor” başlıklı bir yazı kaleme aldı.

Yazısında, 1974 yılında gerçekleşen Mutlu Barış Harekatı’ndan önce adada yaşayan Türk ve Rum toplumları bölündüğüne, Kıbrıs üzerinde iki başkent ve iki devletin bir arada bulunduğuna işaret eden Önhon özetle şunları kaydetti:

 

 

“Kıbrıs, dünyadaki tek bölünmüş başkenti, uluslararası gözetim altında tutulan bir tampon bölgenin her iki tarafında iki ayrı devletin hükümet merkezine ev sahipliği yapan tek yerdir.

Rumca adıyla Nicosia ve Türkçe adıyla Lefkoşa olarak bilinen şehrin tarihi merkezi, 16. yüzyıldaki Venedik yönetiminden kalma surlarla çevrilidir. Bu iki bölge, vatandaşların Yeşil Hat olarak adlandırdığı, beton, dikenli tel ve barikatlarla işaretlenmiş bir ayrımla birbirinden ayrılıyor.

Rumlar, bir zamanlar Avrupa’yı kasıp kavuran Hun İmparatoru Atilla’ya atıfta bulunarak buraya “Atilla Hattı” adını vermişlerdir.

Rum ve Türk toplumlarını ayıran bölge bazı yerlerde sadece birkaç metre genişliğinde. Birleşmiş Milletler gözlemcileri tarafından izleniyor ve barış gücü askerleri tarafından kontrol ediliyor.

 

İki başkent, iki devlet, bir ada

Bu bölünme, geçmişte Berlin gibi bir zamanlar bölünmüş olan diğer şehirlerde olduğu gibi tuhaflıklar yaratır.

Lefkoşa’nın Nicosia’ya dönüştüğü yere yakın, çarşının içinde bir sokak var. Bir apartman bloğunun girişi Türk tarafında, binanın arkası ise Rum topraklarında. Sokağın sonundaki iki metre yüksekliğindeki duvar iki toplum arasında sınır görevi görüyor.

Lefkoşa’da, Roccas Tabyası’ndaki bir parkta, doğrudan Lefkoşa’yı görebileceğiniz ve bu olağanüstü bölünmenin her iki tarafında sergilenen günlük yaşamın tüm normalliğini net bir şekilde görebileceğiniz bir kafe var.

Hikayemiz, bu bölünmenin nasıl gerçekleştiğinin ve Lefkoşa’da o günden bu yana neler yaşandığının hikayesidir.

 

Askeri müdahaleden önce bölünmüş iki toplum

Kıbrıs Cumhuriyeti 1960 yılında kurulduğunda, başkentin merkezi bölgelerinde 25,500’ün biraz üzerinde Kıbrıslı Rum ve 15,000’in biraz altında Kıbrıslı Türk yaşıyordu. Banliyöler de dahil edildiğinde bu sayı 64,000 Rum ve 22,000 Türk’ün üzerine çıkmıştır.

O zamandan bu yana her iki taraftaki sayılar da arttı. Lefkoşa’da yaklaşık 100,000 Türk, Lefkoşa’da ise yaklaşık 280,000 Rum yaşamaktadır.

O zamandan bu yana her iki taraftaki nüfus artmıştır. Lefkoşa’da yaklaşık 100.000 Türk, Lefkoşa’da ise yaklaşık 280.000 Rum yaşamaktadır. Başkent, 1974 yılında adaya yapılan Türk askeri müdahalesinden ve adanın bölünmesine yol açan çatışmalardan çok önce bölünmüştü. Ayrı bölgeler aslında 1958 yılında, EOKA isyancı grubu da dahil olmak üzere sağcı Yunan milliyetçilerinin isyanına karşı gösterdiği çabaların bir parçası olarak surlarla çevrili şehri bölen İngilizler tarafından uygulamaya konmuştur.

 

Kanlı Noel

Hat, Aralık 1963’te “Kanlı Noel” olarak bilinen olay sırasında genişletildi ve takviye edildi. Rum Ulusal Muhafızları tarafından desteklenen EOKA, organize bir kampanyayla Türklere saldırdı.

Kıbrıs Rum saldırısı başladığında, yaklaşık 30,000 Kıbrıslı Türk 100’den fazla köyden kaçtı. Lefkoşa’nın Türk mahallelerine ve adanın Türklerin yaşadığı diğer bölgelerindeki daha güvenli yerlere sığındılar ve barikat kurdular.

Yıllar boyunca Rumlar Lefkoşa’daki Kıbrıs Türk savunma hatlarını aşmak için çeşitli girişimlerde bulundular ve Türk Mukavemet Teşkilatı ya da diğer adıyla TMT tarafından geri püskürtüldüler.

Surlariçi’nde Al Majalla’ya konuşan TMT’nin eski savaşçıları, EOKA onları yok etmeye çalışırken ailelerinin ve toplumlarının hayatta kalması için mücadele ettiklerini söyledi. Lefkoşa’daki Milli Mücadele Müzesi ve Barbarlık Müzesi’nde o hüzünlü günlere dair sergiler bulunuyor.

 

Vahim bir kalem

Yeşil Hat, adını İngiliz Bürosu’nun harita üzerinde işaretlemek için kullandığı kalemin renginden almaktadır. Başkentteki topluluklar arasındaki çatışmaları durdurmak için geçici bir önlem olması ve iki tarafın da geçmemesi gereken bir sınır oluşturması gerekiyordu.

Olaylar geliştikçe Yeşil Hat da büyüdü. Sonunda ada, Rum ve Türk toplumlarını ayıran 180 kilometrelik bir sınır boyunca iki devlete bölündü.

Bu kalıcı bölünme hiçbir yerde başkentte olduğu kadar belirgin değildir. Ancak Kıbrıslı Türkler Lefkoşa’yı modern, dinamik ve bu statünün gerektirdiği tüm olanaklara sahip bir başkent haline getirdiler.

Sonunda ada, Rum ve Türk toplumlarını birbirinden ayıran 180 kilometrelik bir sınır boyunca iki devlete bölündü. Bu kalıcı bölünme hiçbir yerde başkentte olduğu kadar keskin değildir.

İşte Kıbrıs’ın başkentinin Türk kesiminde bir tur.

Şehir geliştikçe, Lefkoşa’nın eski kısmı bazı yerlerde yorgun ve yıpranmış görünüyor. Bazı bölgeler belediye tarafından kötü bakılıyor ve ciddi bütçe sorunları olduğu söyleniyor. Belediye başkanı da pek çok vatandaşın beklentilerini karşılayamadı.

Ancak Lefkoşa, surlarının dışında büyürken, içinde cazibesini ve karakterini korumuştur.  Tarihi ve kültürel simgeleri arasında ünlü çarşısı Arasta da yer almaktadır.

Çarşıda 1800’lü yıllardan kalma Osmanlı evleri bulunmaktadır. Aynı dönemden kalma ünlü camiler arasında Selimiye ve Arap Ahmet Paşa bulunmaktadır. Yüzlerce yıldır gezginlerin ve tüccarların dinlendiği eşsiz kervansaraylar, yol kenarı hanları vardır.

Ayrıca en yeni moda ve markaların satıldığı dükkanların yanı sıra antikalar, yiyecek tezgahları, kitapçılar ve Arasta ve Bandabulya’daki pazar yerlerinin ünlü el sanatları satıcıları da bulunmaktadır. Ledra Palace’a bakan Zahra Caddesi’ndeki kafe, restoran ve barlar hem yerel halk, hem öğrenciler hem de turistler için canlı bir gece hayatı sunmaktadır.

 

Geçiş noktaları ve otel sembolizmi

Bölünmüşlüğün her iki tarafındaki ziyaretçiler ve vatandaşlar, Ledra Palace ve Lokmacı’da 2003 yılından beri açık olan iki yaya geçidinden günün 24 saati Lefkoşa ve Lefkoşa arasında geçiş yapabilmektedir. Metehan’da ise bir araç geçişi bulunmaktadır.

Kıbrıslı Türk sınır görevlileri bu geçişlerde Kıbrıs Türk bayrağı altında görev yapmaktadır. Uyruğa bağlı olarak ya pasaport ya da kimlik kartı gerekmektedir. Geçişlerdeki bilgilendirme levhaları Türkçe, Yunanca ve İngilizce’dir.

Ledra Palace, bir geçiş noktası olmasının yanı sıra 1940’larda inşa edilmiş ünlü bir lüks otel ve Kıbrıs’taki bölünmüşlüğün ana sembollerinden biridir.

Çatışma yılları boyunca Kıbrıslı Rum keskin nişancılar otelin çatısından Türk tarafını hedef almıştır. Türk keskin nişancılar ise sadece dört katlı olmasına rağmen o taraftaki en yüksek binalardan biri olan Muharrem apartmanının tepesinden karşılık verdi.

Bugün Ledra Palace tampon bölgenin içinde yer alıyor. BM barış gücü UNFICYP tarafından karargâh olarak kullanılıyor.

Ledra Palace, Kıbrıslı Türkler ve Kıbrıslı Rumlar arasındaki resmi toplantılar ile BM ve uluslararası sivil toplum örgütleri (STK’lar) tarafından düzenlenen toplantılara ev sahipliği yapmıştır.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Parlamentosu ve Cumhurbaşkanlığı Ofisi de dahil olmak üzere diğer önemli simge yapılar da çok uzakta değildir.

Başkanlık binası 1939 yılında bölgenin İngiliz valisi için kolonyal tarzda inşa edilmiştir. Bina 1983 yılından bu yana KKTC Cumhurbaşkanlığı tarafından kullanılmaktadır.

 

Cumhurbaşkanlığı taşınması

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın önerisi üzerine KKTC Cumhurbaşkanlığı yerleşkesi, Lefkoşa’nın yeni gelişen bölgelerinden birinde, Metehan sınır kapısına yakın bir yerde modern bir binaya taşınmayı planlıyor.

Bu bölge aynı zamanda 1974 öncesinde 600 kişilik Türk alayının konuşlandığı ve savaşta Türk ve Yunan kuvvetleri arasında en şiddetli çatışmaların yaşandığı yerdir.

Lefkoşa surlarının dışında 1970 ve 1980’lerde inşa edilen az katlı apartmanlar ile bahçeli ve narenciye ağaçlı şehir evleri ve villalar yer almaktadır. Tarihi kent, en azından şimdilik yüksek binaların inşasına direniyor.

Lefkoşa, güneyin yanı sıra her yöne doğru büyümüş ve merkezden yaklaşık 10 kilometre uzaklıktaki kuzeydeki eski büyük Gönyeli köyü ile birleşmiştir.

Gönyeli, çok sayıda yeni villa ve apartmanın yapıldığı bir inşaat patlamasının ortasındadır. Artık Gönyeli “Yenikent” ya da yeni bir şehir olarak adlandırılmakta ve ünlü uluslararası markalar da dahil olmak üzere birçok modern mağaza ve hizmet sunmaktadır.

Üç yıl önce açılan 18 katlı, beş yıldızlı Concorde Hotel başta olmak üzere, Lefkoşa’yı, devasa Kıbrıs Türk ve Türk bayraklarıyla Beşparmak Dağları’nı ve ardından güneydeki Rum tarafını içine alan panoramik manzaraya sahip daha yüksek binalar bulunmaktadır.

 

Şehir ve kıyafet

Bölge aynı zamanda KKTC ve ekonomisinde önemli bir rol oynayan yüksek öğretim kurumlarından birine de ev sahipliği yapmaktadır. Özel Yakın Doğu Üniversitesi 2,3 milyon metrekarelik bir alanı kaplamaktadır.

2023 yılında 143 ülkeden yaklaşık 27.000 öğrenciye ev sahipliği yapan üniversitenin müfredatı Türkçe ve İngilizcenin yanı sıra ekonomi, bankacılık ve finans gibi bazı bölümlerde Arapçayı da içermektedir.

Üniversite kampüsünde ayrıca bir hastane, üç müze, bir kültür merkezi ve alışveriş alanlarının yanı sıra farklı Kıbrıslı Türk sanatçılara ait birkaç düzine bronz ve mermer heykelin yer aldığı bir açık hava sergisi de bulunuyor.

Üniversite, test aşamasını geçen ve seri üretime neredeyse hazır olan Günsel adlı elektrikli arabasını burada geliştirdi.

KKTC’nin uluslararası tanınma eksikliği nedeniyle siyasi ve ekonomik sorunları ve belediye yönetiminde bazı sürtüşmeleri olabilir. Ancak tarihi merkezlerini koruyarak modern çizgide gelişmeyi başardı ki bu da dünyanın her başkentinin sınavıdır.”

 

Kaynak: https://en.majalla.com/taxonomy/term/246336

0
mutlu
Mutlu
1
alk_
Alkış
0
_zg_n
Üzgün
0
_a_rm_
Şaşırmış
Ömer Önhon: Türk ve Rum toplumları 1974 Mutlu Barış Harekatı’ndan önce bölünmüştü

Yorumlar kapalı.